Dünya Savaş Terminolojisini Değiştiren Savaş Hazırlayan:UmutTezoğlu

İkinci Dünya Savaşı’nın yıkımı göreceliydi: SSCB yarısı sivil 22 milyon vatandaşını kaybederken, ABD 400 bin askerini kaybetti.

Yalta Konferansı ile silahlar çekildi, Gouzenko olayıyla da mermiler patladı.

ABD’nin Soğuk Savaş rotasının; stratejik ayağını Çevreleme Projesi(1946), siyasi ayağını Truman Doktrini(1947), ekonomik ayağını Marshall Kalkınma Planı(1947) ve askeri ayağını da NATO(1949) oluşturuyordu.

Ancak Soğuk Savaş’ın en önemli ayağı(psikolojik) Nükleer Güç idi. Amerika ilk denemesini New Mexico çölünde yaparken(1945), Sovyetler onları 4 yıl geriden izledi (Kazakistan,1949)

Yugoslavya’nın komünist lideri Josip Tito, Marshall Planı’ndan en çabuk etkilenen oldu. Marshall’ın söylediği gibi ahlaki inisiyatif ABD’ye geçti. (SSCB-Yugoslavya gerilimi)

Milliyetçiler ve Komünistler arasında geçen Çin İç Savaşı’nı Komünistler kazandı ve Mao Zedung, Çin Halk Cumhuriyeti’ni deklare etti.(1949)

1947’de Ulusal Güvenlik Konseyi bünyesinde kurulan CIA’ in yetkileri 1949’da artırıldı. Propaganda Ekonomik mücadele Sabotaj,tahrip, tahliye gibi önleyici doğrudan faaliyetler Yer altı direniş hareketlerine ve gerillalara yardım Tehdit altındaki ülkelerde komünizm karşıtı yerel unsurların desteklenmesi

ABD’nin özellikle Doğu Avrupa’daki esnek siyasi nüfuzunu (Marshall Planı) dengelemek için Molotov Planı dahilinde Çekoslovakya’ya darbe ve Berlin’e abluka girişiminde bulunuldu.Abluka girişiminden hemen sonra Federal(Batı) Almanya ortaya çıktı.

1950-53 Kore Savaşı Türkiye-ABD yakınlaşmasının doruk noktasıydı. 1952 yılında Türkiye NATO’ya dahil oldu. İki tarafın da (BM güçleri ve K.Kore-Çin-Sovyet ittifakı) kazanamadığı savaşta sadece(!) 3 milyon insan öldü ve Kore yakılıp yıkıldı.

Kore Savaşı’nda -sonradan öğrendiğimize göre- ABD birliklerini bombalayan savaş uçakları içinde Sovyet pilotlar vardı.Bu sıcak çatışma demekti.Ancak Moskova ve Washington bunu gizledi.

İki tarafın da atom bombasına sahip olması psikolojik savaşı dengelemişti.O halde hidrojen bombasına sahip olan devlet öne geçecekti.Fakat 1954’te ilk denemesini yapan ABD bu üstünlüğünü 9 ay koruyabilmişti. (NOT: Sorun savaşın nasıl kazanılacağı değil, düşmanın savaşa girmemeye nasıl ikna edileceğiydi.) 15 megatonluk BRAVO denemesi,Pasifik’te bir adayı haritadan sildi.

Silahlar İnsanları ele geçirirken; Clausewitz: “Eğer silahlar, savaşların yapılma amaçlarını dahi tehlikeye atacak kadar yıkıcı hale gelirse, devletlerin kendileri de savaş kurbanı olabilir.” Truman: “Savaş siyasete araç olmalı; siyaset,savaşın aracı konumuna düşmemeli.” “Bomba olmasaydı, Ruslar uzun süre önce Avrupa’yı ele geçirmişti.” Eisenhower: “Nükleer bombalar da tıpkı mermiler gibi kullanılabilmeli.” “Bizi etkilemeyecek ‘sınırlı’ bir nükleer savaş yaratılmalı.” “Düşman yok edilirken, intihar edilecekse rekabetten söz edilemez.” Stalin: “Atom bombaları sinirleri zayıf insanları korkutmak içindir” “Bombayı denemede bir yıl kadar gecikseydik, belki bize karşı denenirdi.”

ABD yer altı faaliyetleri ile; İran’da devletleştirme ve millileştirme politikaları yürüten Musaddık rejimini devirerek Şah Pehlevi’yi getirdi(1953). Guatemala’da da toprak reformu yapmak isteyen komünist lider Jacobo Arbenz CIA destekli askeri bir cuntayla devrildi.(1954) Bu sıralarda yayınlanan CIA Doolittle Raporu’nda “Dünyaya egemen olma amacındaki amansız bir güçle karşı karşıyayız.Böyle bir oyunda kural yoktur ve daha önce doğru kabul edilen davranış normları geçerli değildir.” savunması yapılıyordu.

Varşova Paktı(1955): SSCB D.Almanya Çekoslovakya Polonya Macaristan Romanya Bulgaristan Arnavutluk Moğolistan(G) Kuzey Kore(G) Varşova Paktı’nın kurulmasından sonra SSCB; *Dünyanın ilk havadan atılan hidrojen bombasına-(1955) *Dünyanın ilk yapay uydusu Sputnik’e-(1957) *Dünyanın ilk kıtalararası nükleer başlıklı füzesine-(1957) sahip olarak önemli bir askeri üstünlük sağladı. Daha da önemlisi ABD’nin ulaşılmazlık sanrısını yerle bir etti.

Churchill’in deyimiyle “Demir Perde” ülkesi SSCB, kapalı bir kutuydu.ABD ve CIA bu psikolojik dezavantajı yok etmek üzere en üstün casus uçak U-2 Lockheed’i geliştirdi. U-2 Krizi: 4 Temmuz 1956’da Moskova ve Leningrad’da önemli fotoğraflar çeken U-2, seferlerini 1 Mayıs 1960 günü durdurmak zorunda kalacaktı. İşçi Bayramı günü düşürüldü ve pilotu canlı ele geçirilerek tüm dünyada üzerinden ABD karşıtı propaganda yapıldı.

SÜVEYŞ KRİZİ (1956): Mısır Cumhurbaşkanı Nasır’ın Süveyş Kanalı’nın kontrolünü devletleştirmesine karşı çıkan Fransa,İngiltere ve İsrail; toplanan Londra Konferansı’ndan sonuç alamayınca askeri müdahale kararı almıştır. Karşı çıkan SSCB’nin Londra ve Paris’e “atom bombası ültimatomu” krizi sonlandırmaya yetmiştir. Nasır ve Kruşçev birlikte…

Sosyalist Küba: ABD’nin arka bahçesinde bir SSCB müttefiki: ABD destekli despot lider Batista’nın Ocak 1959’da Dominik Cumhuriyeti’ne kaçmasıyla, Fidel Castro ve Ernesto Guevara yönetimindeki komünist gerilla ordusunun kazandığı zaferle Sosyalist Küba Cumhuriyeti kurulmuş oldu.

1961-1963 Kennedy Dönemi 1961 yılında (Ağustos); Doğu Alman meclisi kararıyla örülen Berlin Duvarı’na diplomatik yollarla engel olunamamıştır. “Che” ve Castro yönetimindeki Sosyalist Küba’yı bertaraf etmek için silahlandırılan ve eğitilen Batista yanlısı sürgünler kullanılarak yapılan Domuzlar Körfezi Çıkartması(1961) başarısız bir karşı-devrim denemesi olarak kalmıştır. Yine başkanlığı sırasında; SSCB’nin Yuri Gagarin’i yörüngeye yerleştirme ve BRAVO’nun 7 katı (100 megaton) gücündeki termonükleer deneme başarıları gerçekleşen Kennedy, 1963’te Dallas’ta suikast sonucu öldü.

SSCB’nin; ABD’nin Türkiye’deki Thor ve Jupiter adlı orta menzilli füzelerine karşılık Küba’ya füze yerleştirmesi sonucu nükleer bir savaşın eşiğine gelindi.Neyse ki iki ülke de karşılıklı olarak füzeleri sökeceğini taahhüt edince kriz aşıldı.(Küba Füze Krizi-1962) Önceleri Savunma Bakanı McNamara ve ABD olası bir nükleer savaşta şehirlerin değil, askeri tesislerin hedeflenmesi gerektiğini düşünürken; M.A.D (Dehşet Dengesi- Mutually Assured Destruction) iki tarafın da azami tahribatı hedefleyeceğini, çünkü ilk vuruşta düşmanın iyi gizlenmiş balistik füzelerinin imha edilemeyeceği belirtilmiştir.

1968: Karşıtlıklar Yılı 1964’te Kruşçev’in koltuğuna oturan Brejnev, 53’te Doğu Almanya’da ve 56’da Macaristan ve Polonya’da olduğu gibi; 1968’de bu kez Çek lider Dubçek ve hükümetini “liberalleştikleri” gerekçesiyle deviriyordu. Sovyet lider kendisini:”Marksizm-Leninizm yerine kapitalizmi getirmek isteyen her ülkenin egemenliğini ihlal etme hakkımız vardır! Bu artık yalnız o ülkenin değil, tüm sosyalist ülkelerin kaygısıdır!” PRAG BAHARI 68 KUŞAĞI Fransa’nın Sorbonne Üniversitesi’nde başlayan; yerel olarak De Gaulle hükümetini, evrensel olarak ise emperyalizmi hedef alan Mayıs 68 olayları tüm dünyaya yayılmıştır. Hatta Batı Almanya’daki Özgür Üniversite’de ve ABD’deki Kent Eyalet Üniversitesi’nde olaylar çıkmış,4 öğrenci yerel birimlerce öldürülmüştür. Kissinger bu olay sonrası:”ABD zavallı bir dev gibi davranırsa,totalitarizm ve anarşi, dünyanın tüm özgür ulus ve kurumlarını tehdit edecektir.” demiştir.

Kruşçev’in demeçleri ve Brejnev’in denetimci politikaları sonucu SSCB’ye karşı tutum alan, hatta 69 yılında Sovyet gücüyle çatışmaya giren Çin’in lideri Mao, 1972 yılında Richard Nixon’ı ağırladı. Daha sonra Watergate Skandalı nedeniyle 74’te görevden ayrılacak Nixon, Çin’i ziyaret eden ilk ABD devlet başkanı oldu. “Düşmanımın Düşmanı Dostumdur!”

1970’de başbakan olan, sonrasında sanayide devletçiliğe ve toprak reformuna giden Salvador Allende, Hıristiyan Demokrat ve muhafazakarların tepkisini topladı. 1973’te Pinochet önderliğinde yapılan CIA destekli darbeyle öldürüldü. 1973 Şili Darbesi

Fransızların uzun yıllar işgal ettiği ve sömürdüğü Vietnam’da; Ho Chi Minh liderliğindeki Vietkong(komünist gerillalar) 1954’te Fransız ordusunu bozguna uğratarak komünist Kuzey Vietnam devletini ilan etti.İkiye bölünen Vietnam’ın güneyindeyse kapitalist Güney Vietnam yer alıyordu. Güney Vietnam’a da sıçrayan Vietkong hareketi, ABD’de komünizme karşı“Domino Teorisi” korkusuna yol açmış ve 1964 yılında başa geçen Lyndon Johnson, Toksin Körfezi Olayı’nı gerekçe göstererek askeri müdahaleye başvurmuştur. 1975’e kadar süren savaş sonunda kazanan taraf 4 milyondan fazla sivil ve 1 milyondan fazla gerilla asker kaybeden Kuzey Vietnam olmuştur. Sonuç itibariyle Vietnam, komünist ve bölünmemiş bir devlet olarak varlığını sürdürmüştür. “Vietnam Savaşı”

Helsinki Konferansı: Yumuşama dönemi(detant) açısından önemli olan Helsinki Konferansı komünist blok ve batı arasındaki ilişkileri geliştirmek amacıyla“Temel İlkeler” karara bağlandı:(1975) **Egemen eşitlik ve egemenliğe saygı, **Kuvvet kullanmaktan veya kuvvet kullanma tehdidinden kaçınma, **Sınırların ihlal edilmezliği, **Devletlerin toprak bütünlüğünün korunması, **İçişlerine karışmama, **İnsan hakları ve temel özgürlüklere saygı, **Halkların eşit haklardan ve kendi kaderlerini tayin hakkından yararlanması, Nükleer Sınırlandırmalar: Nükleer silahlanma yarışından ve rakibinden haberdar olamamanın verdiği panikten dolayı adımlar atan iki süper güç ABD-SSCB, doğruluğu uydularla kontrol edilecek; **1963’te Nükleer Denemelerin Yasaklanması **1968’de Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme **1972’de SALT I-Stratejik Silahların Sınırlandırılması **1978’de de SALT II antlaşmalarını imzaladı.

Şah’ın demokratik reformlarına karşı çıkması nedeniyle sürgün edilen, Türkiye’de kısa süre kaldıktan sonra Irak’a yerleşen, Saddam’ın tepkisiyle sınır dışı edilen ve Paris’te bir banliyöye taşınan Ayetullah Humeyni, İran İslam Hareketi’ni gerçekleştiren kişidir. “Amerikan oyuncağı” olmakla suçlanan ve liberal,komünist,muhafazakar grupların işbirliğiyle Ocak 1979’da devrilen Şah’ın yerine Şubat ayında İran’a gelip cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturmuştur. İran İslam Hareketi (1979)

Mevcut krallık yıkılarak 1973’te ilan edilen Afganistan Cumhuriyeti’nin kurucusu Davud Han, 1977 yılında sol örgütler tarafından Hafızullah Amin önderliğinde devrildi. Yeni “Afganistan Demokratik Cumhuriyeti” Marksist-Leninist uygulamalarıyla SSCB’nin dostluğunu kazandı. Yapılan devrimler “halkın geleneksel değerleri ile uyuşmayınca” hükümet zor durumda kaldı. Ordu ayaklanmaları durduramayınca ve Amin’in yerine Babrak Karmal getirilince SSCB yaptığı “dostluk antlaşması” gereği askeri müdahalede bulundu. 9 yıl süren savaş sonucu SSCB mağlup oldu ve dağılma sürecine girdi. Sovyetlerin Afganistan İşgali: (1979)

Irak-İran ilişkilerindeki uzun yıllar süren gerginlik 1980’de patlak verdi. Saddam; kendisi de Şii olan Humeyni’nin, Irak’taki Şiileri Sünnilere karşı kışkırtmasından korkuyordu. Savaş Irak Hava Kuvvetleri’nin İran havaalanlarını ve petrol üretim tesislerini 22 Eylül 1980’de bombalamasıyla resmen başlamıştır.ABD ise iyi geçindiği Şah’ı deviren ABD karşıtı Humeyni’ye karşı Irak’ı desteklemiş, biyolojik ve kimyasal silah kullanımını teşvik etmiştir. Amaç, bölgedeki güçlü ve birlik içindeki devletlerin uzun vadede zayıflayıp,bölünmeleridir. İsrail de para kazanmak için İran’a silah satmıştır. 20. yüzyılın en uzun savaşı, İran’ın güçlü iradesi ve “yıpratma politikası” sayesinde Irak tarafının istediklerini ele geçirememesiyle 1988’de sona erdi.

SSCB’nin son devlet başkanı olan Gorbaçov, Glasnost (açıklık) ve Perestroyka (yeniden yapılanma) adı altında gerçekleştirdiği stratejilerle Sovyetlerin sonunu hazırlamıştı. Diyalog yanlısı olduğunu iddia ederek SSCB’nin yıllardır sürdürdüğü tavrı da yerle bir etmiştir. Soğuk Savaş’ı (ve SSCB’yi)“bitiren” lider olduğundan dolayı 1990’da Nobel Barış Ödülü ile “onurlandırılmıştır.” REAGAN (1980-1989) GORBAÇOV (1985-1991) ABD Devlet Başkanı Reagan; eski bir aktör olmasına rağmen savaşın kaderini değiştiren “aktör” sıfatını da kazanmıştır.SSCB’nin reformlarına yardım eder gibi gözüken “aktör”, Gorbaçov’la “çok yakın” ilişkiler kurmuş ve ilk kez SSCB’nin başına gelen “yumuşak başlı” lider fırsatını kullanarak Soğuk Savaş’ı noktalamıştır.