ΘΕΩΡΙΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ Με μια ματιά

ΠΕΙΘΩ τρόποι πειθούς Μέσα πειθούς

ΠΕΙΘΩ τρόποι Μέσα Επίκληση στη λογική Α. επιχειρήματα (συλλογισμοί – προκείμενες / συμπέρασμα) Β. τεκμήρια (παραδείγματα, στατιστικά/ αριθμητικά δεδομένα, γεγονότα, πορίσματα ερευνών, αυθεντίες κλπ)

ΠΕΙΘΩ τρόποι Μέσα Επίκληση στο συναίσθημα Α. περιγραφή Β,αφήγηση Γ.συγκινησιακή γλώσσα (σχήματα λόγου > προσωποποιήσεις, παρομοιώσεις, μεταφορές κλπ, α’ ή β’ πρόσωπο, λέξεις με ιδεολογική ή συναισθηματική φόρτιση, μεγαλοστομία, χιούμορ, ειρωνεία, ρητορικές ερωτήσεις)

ΠΕΙΘΩ τρόποι Μέσα Επίκληση στην αυθεντία Α. Δήλωση του ονόματος αυθεντίας, εισαγωγικά και αυτούσια παράθεση της άποψης της αυθεντίας Β. δήλωση του ονόματος αυθεντίας και νοηματική απόδοση της απόψής της

ΠΕΙΘΩ τρόποι Μέσα Επίκληση στο ήθος του πομπού Α. α΄ ενικό πρόσωπο Β. λέξεις δηλωτικές ηθικών αρετών. Γ. αναφορά σε πεπραγμένα που να αποδεικνύουν την ηθική ανωτερότητα του πομπού

ΠΕΙΘΩ τρόποι Μέσα Επίθεση στο ήθος του αντιπάλου Α γ΄ ενικό πρόσωπο Β. λέξεις δηλωτικές ελαττωμάτων Γ. αναφορά σε πεπραγμένα που να αποδεικνύουν το ηθικό έλλειμμα του πομπού

ως προς την πορεία της σκέψης (συλλογιστική πορεία / οργάνωση παραγράφου ή κειμένου) παραγωγικός> από το γενικό στο ειδικό επαγωγικός > από το ειδικό στο γενικό ως προς το είδος των προκειμένων Κατηγορικός Υποθετικός Διαζευκτικός 2.ΕΙΔΗ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΩΝ

3.Αξιολόγηση επιχειρήματος Με παραγωγική συλλογιστική πορεία ορθότητα (=αλήθεια+εγκυρότητα) αξιοπιστία τεκμηρίων Με επαγωγική συλλογιστική πορεία είδη: αξιολόγηση: α. γενίκευση α.τέλεια (βέβαιο συμπέρασμα) β. αίτιο – αποτέλεσμα β. ατελής (πιθανό συμπέρασμα) γ. αναλογία

4.Η πειθώ α) στη διαφήμιση ‘Γλώσσα’ διαφήμισης τεχνικές διαφημιστικής πειθούς, επίκληση σε λογική επίκληση στο συναίσθημα επίκληση στην αυθεντία συνειρμός ιδεών αναλυτική περιγραφή λανθάνων αξιολογικός χαρακτηρισμός) γλώσσα (λεκτικός πληθωρισμός, ‘λεκτικά τέρατα’, εντυπωσιασμός, υποβολή)

4.Η πειθώ β) στο δικανικό λόγο Επίκληση στη λογική Επίκληση στο συναίσθημα Επίκληση στο ήθος του πομπού

4.Η πειθώ γ) στον πολιτικό λόγο διάκριση Πειθούς προπαγάνδας η πειθώ η παραπλάνηση και α.λογική επιχειρηματολογία ο εκφοβισμός β.συναισθηματική φόρτιση α. αυταπόδεικτες έννοιες γ.ρητορεία β.λέξεις με ηθική διάσταση

4.Η πειθώ δ) στον επιστημονικό λόγο επίκληση στη λογική (επιχειρήματα, τεκμήρια), επίκληση στην αυθεντία λόγος απρόσωπος, αντικειμενικός αναφορική λειτουργία της γλώσσας λογική οργάνωση του υλικού εισαγωγή (θέμα, θέση) κυρίως μέρος (απόδειξη) επίλογος (σύνοψη, ανακεφαλαίωση) ειδικό λεξιλόγιο

5.Κειμενικά είδη ΔΟΚΙΜΙΟ εκτός απ’ το αποδεικτικό, που προσεγγίζει την επιστήμη, υπάρχει και το στοχαστικό δοκίμιο, που προσεγγίζει τη λογοτεχνία.

Σχέση του στοχαστικού δοκιμίου με: το ημερολόγιο: ο ημερολογιογράφος καταγραφή των συμβάντων της ζωής του ο δοκιμιογράφος καταγραφή των συμβάντων της εσωτερικής του ζωής, της ανέλιξης του στοχασμού του, της πνευματικής του πορείας την ομιλία / συνομιλία: Μοιάζει ο δοκιμιογράφος σαν να μιλάει στον αναγνώστη σαν να μιλάει με τον εαυτό του (εσωτερικός μονόλογος) σαν να προ(σ)καλεί τον αναγνώστη σε συζήτηση την επιστολή: ύφος συνομιλίας (α΄ πρόσωπο, ελεύθερη μετάβαση απ’ το ένα στο άλλο θέμα, αυτοσχεδιασμός) εξομολογητικός τόνος τη λογοτεχνία: ποιητική λειτουργία της γλώσσας σκοπός η τέρψη

ΑΡΘΡΟ Χαρακτήρας επικαιρικός Σκοπός να ενημερώσει (ερμηνευτική δημοσιογραφία) Θέμα πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό, επιστημονικό (απευθυνόμενο σε κοινό με ειδικές γνώσεις) Οργάνωση λογική Γλώσσα αναφορική λειτουργία (κατά κανόνα) Ύφος επίσημο, τυπικό, απρόσωπο Έκταση συντομότερο από το δοκίμιο

ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ Χαρακτήρας διαχρονικός Σκοπός να ενημερώσει, να πληροφορήσει πιο εξειδικευμένα Θέμα πολιτικό, κοινωνικό, επιστημονικό, καλλιτεχνικό Οργάνωση λογική συνήθως Γλώσσα αναφορική λειτουργία (κατά κανόνα) Ύφος Προσωπικό Έκταση ενός σύντομου άρθρου

Σχέση του αποδεικτικού δοκιμίου με: Άρθρο ομοιότητες: ως προς κάποια θέματα γενικού ενδιαφέροντος (κοινωνικά, πολιτικά, επιστημονικά) και ως προς τη γλώσσα (αναφορική) διαφορές: ως προς το χαρακτήρα (επικαιρικός του άρθρου, διαχρονικός του δοκιμίου), ως προς την έκταση (συντομότερο το άρθρο) και ως προς το ύφος (απρόσωπο του άρθρου) επιφυλλίδα ομοιότητες: ως προς τα θέματα, ως προς το χαρακτήρα (διαχρονικός), ως προς τη γλώσσα (αναφορική, αλλά και ποιητική λειτουργία) και ως προς το ύφος προσωπικό) διαφορές : ως προς τον πομπό (ειδικός στο θέμα) και ως προς την έκταση (συντομότερη η επιφυλίδα)

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΛΟΓΟΥ – ΟΜΙΛΙΑΣ – ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ

6.Διάγραμμα κειμένου Πρόλογος: Θέμα Προσωπική θέση Κύριο μέρος: 1η Κύρια ιδέα Δευτερεύουσα ιδέα Διασάφησή της 2η Κύρια ιδέα Δευτερεύουσα ιδέα Διασάφησή της κ.ο.κ. Επίλογος: ανακεφαλαίωση, σύνοψη των παραπάνω

7.Δομή παραγράφου (Α΄Λυκείου) θεματική περίοδος Θέμα, θέση συγγραφέα όπως ο πρόλογος Σχόλια Προσπάθεια να πείσει, μ’ έναν από τους τρόπους ανάπτυξης παραγράφου *όπως το κυρίως μέρος (κατακλείδα) Αν υπάρχει συνοψίζει, ανακεφαλαιώνει όπως ο επίλογος

8.Τρόποι ανάπτυξης παραγράφων αιτιολόγηση, αίτια αποτελέσματα (Α΄Λυκείου) ορισμός, διαίρεση, σύγκριση/αντίθεση, αναλογία, παραδείγματα (Β΄Λυκείου)

9.Έλεγχος κειμένου α. ως προς το περιεχόμενο: ενότητα, πληρότητα, τεκμηρίωση) β. ως προς τη διάρθρωση: λογική αλληλουχία (= η σειρά) διάκριση σε πρόλογο, κυρίως θέμα, επίλογο σωστή διάταξη (δηλ.χρονολογική σειρά στην αφήγηση άξονας του τόπου στην περιγραφή λογική σειρά στην απόδειξη) πιο συγκεκριμένα: συνεκτικότητα (νοηματική συνάφεια ανάμεσα στις προτάσεις, στις περιόδους, στις παραγράφους) συνοχή (σύνδεση ανάμεσα στις προτάσεις, στις περιόδους, με διαρθρωτικές λέξεις στις παραγράφους γ. ως προς τη γλώσσα: ακρίβεια, σαφήνεια, λεκτικός/εκφραστικός πλούτος, σύνταξη, ορθογραφία,στίξη, ύφος) δ. ως την αποτελεσματικότητα: είναι κατάλληλο το κείμενό μου για το σκοπό που επιδιώκω; (να πληροφορήσω, να πείσω, να προβληματίσω, να ξεσηκώσω, να προκαλέσω επιθυμητές αντιδράσεις / ενέργειες;)

10.Μορφοσυντακτικές ασκήσεις αιτιολόγηση ενεργητικής / παθητικής σύνταξης(και μετατροπή) (Β΄Λυκείου) αιτιολόγηση επιλογής χρόνου, έγκλισης προσώπου εντοπισμός και αιτιολόγηση παρατακτικής/υποτακτικής σύνταξης εντοπισμός και αιτιολόγηση αναφορικής / ποιητικής λειτουργίας γλώσσας (Α΄Λυκείου) εντοπισμός και αιτιολόγηση σημείων στίξης εντοπισμός και αιτιολόγηση λόγιων / λαϊκών λέξεων, ειδικού λεξιλογίου αιτιολόγηση ορθογραφίας / ερμηνείας λέξεων αξιολόγηση ακρίβειας/σαφήνειας λεξιλογίου συνώνυμα / αντώνυμα χαρακτηρισμός ύφους (λαμβάνοντας υπόψη την επικοινωνιακή περίσταση: σκοπό,δέκτη,είδος λόγου)