Γυναίκες καλλιτέχνες - Women Artists

+1

No comments posted yet

Comments

Slide 1

Γυναίκες καλλιτέχνες Υπάρχει ισότητα στην τέχνη; Μουσικό Σχολείο Καλαμάτας Καθηγήτρια: Γιούλα Παπαδοπούλου (Εικαστικά)

Slide 2

Γυναίκες καλλιτέχνες υπήρχαν σε όλες τις εποχές, ελάχιστες όμως είναι καταγεγραμμένες στα βιβλία Ιστορίας της Τέχνης. Σε όλη την ιστορία της τέχνης, οι γυναίκες καλλιτέχνες έχουν αντιμετωπίσει εμπόδια στην εκπαίδευση, στην άσκηση, την αναγνώριση και την εμπορική αξιοποίηση της δουλειάς τους. Αυτό οφείλεται κατά πολύ στο στερεότυπο ότι στις γυναίκες «αρμόζει περισσότερο η χειροτεχνία» και ότι «δεν είναι ικανές για υψηλή τέχνη». Ωστόσο από την αρχαιότητα, πολλές γυναίκες ξεχασμένες για αιώνες, υπήρξαν καταξιωμένες καλλιτέχνες. Πλέον, η ιστορία αρχίζει να τις ξανα-ανακαλύπτει σιγά-σιγά.

Slide 3

Στην Αρχαία Ελλάδα, όλοι έχουμε ακούσει για το Δαίδαλο (αρχιτέκτονα και γλύπτη), τον Πραξιτέλη, τον Φειδία (γλυπτά του Παρθενώνα), τον Μύρωνα, τον Πολύκλειτο. Ίσως να έχετε ακούσει επίσης για τον Πολύγνωτο (ζωγράφος που γνωρίζουμε το έργο του μέσα από κείμενα, θεωρείται ο σημαντικότερος ζωγράφος στην αρχαία Ελλάδα, δάσκαλος του Φειδία) ή τον Απελλή (επίσης σημαντικός ζωγράφος της αρχαιότητας, που το έργο του επευφημείται σε πολλά αρχαία κείμενα). Πόσοι όμως έχουμε ακούσει για γυναίκες ζωγράφους ή γλύπτες της αρχαιότητας;

Slide 4

Χάρη κυρίως στον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο, Ρωμαίο συγγραφέα του 1ου αι. μ.Χ, μερικά ονόματα γυναικών καλλιτεχνών της αρχαιότητας έχουν φθάσει μέχρι τις μέρες μας: Κόρα (600 π.Χ), Αναχάνδρα ή Αναξάντρα (3ος αι. π.Χ), Κυρήνη, Αριστάντη, Καλυψώ, Λάλα, Αρισταρέτη (που όπως αναφέρει ο Πλίνιος, τα ζωγραφικά της έργα ήταν εξίσου ονομαστά όσο και του Απελλή), Ολυμπία, Ειρήνη, Ελένη (330 π.Χ.) κ.α. Σύμφωνα με τον Πλίνιο, η Κόρα (600 π.Χ) ήταν θυγατέρα και βοηθός του αγγειοπλάστη Βουτάδη και σχεδίασε, μεταξύ άλλων, με κάρβουνο πάνω στον τοίχο του σπιτιού της, το προφίλ του αγαπημένου της από τη σκιά του. Απ’ αυτό το σχέδιο εμπνεόμενος, ο πατέρας της δημιούργησε το πρώτο πήλινο «μενταγιόν» (ανάγλυφη προσωπογραφία).

Slide 5

Η πρωτότυπη ζωγραφική απεικόνιση του Αλέξανδρου ενώ κατατροπώνει το Δαρείο, έργο της ζωγράφου Ελένης, πιστεύεται ότι αποτέλεσε τη βάση για το πασίγνωστο σχετικό μωσαϊκό της Πομπηίας.

Slide 6

Η Λάια ή Λάλα ήταν ζωγράφος και γλύπτρια. Ήταν ελληνικής καταγωγής, έζησε στη Ρώμη γύρω στον 1ο αιώνα π.Χ. Ζωγράφιζε κυρίως γυναικεία πορτραίτα, από τα οποία ξεχωρίζουν ένα πορτραίτο ηλικιωμένης στην Νάπολη και μια αυτοπροσωπογραφία (ασυνήθιστο για την εποχή) που έκανε με τη βοήθεια ενός καθρέπτη! Ο Πλίνιος μας λέει για αυτήν: “Κανείς δεν είχε πιο γρήγορο χέρι στη ζωγραφική και το καλλιτεχνικό της ταλέντο ήταν τέτοιο που οι τιμές των έργων της ξεπερνούσαν κατά πολύ αυτές των συγχρόνων της”. Λέγεται ότι η Λάια ήταν τόσο αφοσιωμένη στην τέχνη που δεν παντρεύτηκε ποτέ. Η Λάια από την Κύζικο ζωγραφίζει. Έργο του Michel Corneille

Slide 7

Με αφορμή την Αναξάνδρα από τη Σικυώνα, ζωγράφο που έζησε τον 3ο αιώνα π.Χ. (κόρη και μαθήτρια του Νεάλκη, ζωγράφου μυθολογικών θεμάτων), ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς έγραψε “οι γυναίκες είναι τόσο ικανές όσο οι άντρες να φτάσουν στην τελειότητα”. Παρ’ όλ’ αυτά, ως δια μαγείας οι γυναίκες «εξαφανίζονται» τους επόμενους αιώνες από την τέχνη ή, ακόμα και οι λίγες που διαπρέπουν, ξεχνιούνται γρήγορα και δεν καταγράφονται από τους, συνήθως άνδρες, συγγραφείς. Συχνά, μάλιστα, τα έργα τους αποδίδονταν λανθασμένα σε άνδρες ζωγράφους, μέχρι που η σύγχρονη έρευνα επανέφερε ορισμένες περιπτώσεις στο φως, διορθώνοντας σιγά-σιγά τα λάθη και τις παραβλέψεις του παρελθόντος στην καταγραφή της Ιστορίας της Τέχνης. Μια τέτοια περίπτωση ήταν η Αρτεμισία Τζεντιλέσκι, σημαντική ζωγράφος του Μπαρόκ, που πολλά έργα της αποδίδονταν μέχρι πρόσφατα σε άλλους ζωγράφους της εποχής της, ακόμα και στον πατέρα της, Οράτιο.

Slide 8

Αρτεμισία Τζεντιλέσκι (Ιταλία, 1593-1653) Υπήρξε μία θαρραλέα γυναίκα που αγωνίστηκε με τον λόγο και τα έργα της ενάντια στην ανδρική βία -κυρίαρχη πρακτική στον κόσμο που έζησε- μία καλλιτέχνις που, όπως έδειξε ο χρόνος, άφησε ανεξίτηλο στίγμα σε μία εποχή κατά την οποία οι συντεχνίες και οι ακαδημίες ήταν κλειστές για τις γυναίκες. Ήταν η μοναδική γυναίκα ζωγράφος της εποχής που είχε δικό της μεγάλο ατελιέ με βοηθούς. Έγινε ζωγράφος της Αυλής, ευνοούμενη των Μεδίκων και το 1614 η πρώτη γυναίκα - μέλος της Academia delle Arti del Disegno.

Slide 9

Αρτεμισία Τζεντιλέσκι (Ιταλία, 1593-1653)

Slide 10

Αρτεμισία Τζεντιλέσκι (Ιταλία, 1593-1653)

Slide 11

Η Αγγλίδα ζωγράφος Mary Beale ήταν ένα φαινόμενο για την εποχή της (1633-1699). Όχι μόνο ήταν αναγνωρισμένη ζωγράφος, αλλά εξαιρετικά επιτυχημένη εμπορικά, τόσο, ώστε να θρέφει η ίδια την οικογένεια της, σπάζοντας κάθε στερεότυπο για τη θέση της γυναίκας. Επίσης, ήταν η πρώτη γυναίκα που έγραψε ένα θεωρητικό βιβλίο-οδηγό για την ζωγραφική, κάτι που μαρτυρούσε την αυθεντία της. Ασχολήθηκε αποκλειστικά με πορτραίτα.

Slide 12

Μια ελληνική περίπτωση: Ελένη Μπούκουρα-Αλταμούρα Η πρώτη ελληνίδα ζωγράφος, με πολυτάραχο και τραγικό βίο. Αυτοπροσωπογραφία της Ελένης Μπούκουρα με στολή μοναχού

Slide 13

Μια ελληνική περίπτωση: Ελένη Μπούκουρα-Αλταμούρα Γεννήθηκε το 1821 στις Σπέτσες και ήταν κόρη του αρβανίτη καραβοκύρη και πρώτου θεατρώνη της Αθήνας Γιάννη Μπούκουρα, με καταγωγή από τη Γορτυνία. Από μικρή έδειξε το ταλέντο της στη ζωγραφική και ο πατέρας της δεν της χάλασε το χατήρι. Έλαβε μαθήματα κατ' οίκον από τον ιταλό ζωγράφο Ραφαέλο Τσέκολι, καθηγητή του Σχολείου των Τεχνών, με συστατική επιστολή του οποίου συνέχισε τις σπουδές της στην Ιταλία. Μεταμφιεσμένη σε άνδρα, με το ψευδώνυμο Χρυσίνης Μπούκουρας, παραβίασε το καλλιτεχνικό άβατο της εποχής και μαθήτευσε στο εργαστήρι του ζωγράφου και γαριβαλδινού επαναστάτη Φραντσέσκο Σαβέριο Αλταμούρα στη Νεάπολη (Νάπολι). Η Ελένη ερωτεύθηκε τον κατά τέσσερα χρόνια μικρότερο δάσκαλό της και μαζί του απέκτησε τρία εξώγαμα παιδιά: τον Ιωάννη, τη Σοφία και τον Αλέξανδρο. Προκειμένου να νομιμοποιήσει τη σχέση της, ασπάστηκε τον καθολικισμό και τον παντρεύτηκε. Όμως, το 1857 ο σύζυγός της την εγκατέλειψε κι έφυγε με την ερωμένη του, την αγγλίδα φίλη της ζωγράφο Τζέιν Χέυ, παίρνοντας μαζί του τον μικρότερο γιο τους Αλέξανδρο.

Slide 14

Μια ελληνική περίπτωση: Ελένη Μπούκουρα-Αλταμούρα Η Ελένη επέστρεψε στην Ελλάδα με τα άλλα δύο παιδιά της, τον Ιωάννη και τη Σοφία, και άρχισε να παραδίδει μαθήματα ζωγραφικής σε νεαρές Αθηναίες. Όμως, το 1872 η κόρη της αρρώστησε από φυματίωση και για λόγους υγείας οι δύο γυναίκες μετακόμισαν στις Σπέτσες. Τελικά, η Σοφία δεν απέφυγε το μοιραίο και πέθανε στα τέλη του 1872, σε ηλικία μόλις 18 ετών. Το 1876 ο γιος της και ανερχόμενος ζωγράφος Ιωάννης Αλταμούρας ολοκλήρωσε τις σπουδές του στην Κοπεγχάγη και επέστρεψε στην Αθήνα, γεμίζοντας με χαρά τη χαροκαμένη μάνα. Όμως, η χαρά της δεν κράτησε πολύ. Ο Ιωάννης, που διακρίθηκε για τις θαλασσογραφίες του, προσβλήθηκε και αυτός από φυματίωση και πέθανε τον Μάιο του 1878, σε ηλικία μόλις 26 ετών. Η απώλεια των παιδιών της προκάλεσε νευρικό κλονισμό στην Ελένη και την οδήγησε στην τρέλα. Σε ηλικία 60 ετών επέστρεψε στις Σπέτσες, όπου έκαψε σχεδόν όλα τα ζωγραφικά της έργα. Πέθανε σχεδόν άγνωστη στις 19 Μαρτίου 1900 και κηδεύτηκε στο κοιμητήριο της Αγίας Άννας των Σπετσών. Αργότερα, τα οστά της, όπως και εκείνα της Σοφίας και του Ιωάννη, μεταφέρθηκαν από τους απογόνους της στο A' Νεκροταφείο Αθηνών, στον κοινό τάφο της οικογενείας Mπούκουρα - Aλταμούρα. Η τραγική ζωή της Ελένης Μπούκουρα - Αλταμούρα έγινε το θέμα ενός μυθιστορήματος (Ρέα Γαλανάκη:«Ελένη ή ο κανένας», εκδ. Άγρα, 1998) κι ενός θεατρικού έργου (Κώστας Ασημακόπουλος «Ελένη Αλταμούρα», εκδ Δωδώνη, 2005).

Slide 16

Η πρώτη γυναίκα που έγινε δεκτή στη Σχολή Καλών Τεχνών στην Ελλάδα, μετά από δικές της πιέσεις: Σοφία Λασκαρίδου (1882-1965). Ξεκίνησε το 1903 και αποφοίτησε το 1907.

Slide 17

Στις αρχές του 20ου αιώνα, τα πράγματα αρχίζουν σιγά-σιγά να αλλάζουν όχι μόνο για τις γυναίκες καλλιτέχνες, αλλά για τις γυναίκες γενικά, σε όλες τις πτυχές της κοινωνικής τους ζωής, την ενδοοικογενειακή και τη δημόσια σφαίρα. Ένα νέα γυναικείο κίνημα αναπτύσσεται δίνοντας έμφαση στη διεκδίκηση της ισότητας των δικαιωμάτων των γυναικών… Μία νέα γενιά επιτυχημένων γυναικών αναδύεται και αρχίζει πια να μεγαλουργεί τραντάζοντας τα θεμέλια του ανδροκρατούμενου μέχρι τότε κοινωνικού σκελετού σε διεθνές επίπεδο. Mary Cassatt, Little Girl in a Blue Armchair (1878)

Slide 18

Φρίντα Κάλο (Μεξικό, 1907-1954)

Slide 19

Φρίντα Κάλο (Μεξικό, 1907-1954)

Slide 20

Μπρίτζετ Ρίλευ (1931) και Σόνια Ντελονέ (1885-1979)

Slide 21

Louise Bourgeois (1912-2010, Γαλλία-Αμερική)

Slide 22

Yayoi Kusama (1929, Ιαπωνία)

Slide 23

Yayoi Kusama (1929, Ιαπωνία)

Slide 24

Πολλές γυναίκες καλλιτέχνες συχνά σατιρίζουν ή καυτηριάζουν στο έργο τους τη θέση, την εικόνα, τα φυλετικά στερεότυπα και την κοινωνική κατασκευή της γυναίκας Linder, Untitled, 1976 Sarah Lucas, 'Self Portrait with Fried Eggs' 1996

Slide 25

Κι όμως, παρά την πληθώρα -πλέον- γυναικών καλλιτεχνών, ακόμα και στον 20ο αιώνα η τέχνη παρέμεινε ανδροκρατούμενη, τόσο στο εμπορικό πεδίο, όσο και στην ιστορία της τέχνης. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ένα από τα πιο «τραγικά» σχόλια στην ιστορία της κριτικής τέχνης, που έγινε μάλιστα στα μέσα του 20ου αιώνα. Ο καλλιτέχνης και διδάσκαλος Hans Hoffmann σχολίασε με στόχο να κολακεύσει – αποτυχημένως προφανώς – το έργο της αφηρημένης εξπρεσιονίστριας ζωγράφου Lee Krasner: «Είναι τόσο καλό, που δεν θα φανταζόταν κανείς ότι έχει γίνει από μια γυναίκα». Lee Krasner, “Past Conditional” (1976)

Slide 26

Το φαινόμενο Guerrilla Girls Ένα γκρουπ ανώνυμων γυναικών καλλιτεχνών και επαγγελματιών στον τομέα της τέχνης, σχημάτισαν πριν από 30 χρόνια τις Guerrilla Girls, μία ομάδα ακτιβιστριών με σκοπό την αναγνώριση των γυναικών τόσο στην τέχνη, όσο και σε άλλους τομείς. Διαμαρτυρίες, παρεμβάσεις σε πολιτιστικές εκδηλώσεις, αφισοκόλληση στους τοίχους του Μανχάταν, είναι μερικές από τις δραστηριότητες των μελών της ομάδας, που φορώντας μάσκες γορίλλα προσπαθούν να αφυπνίσουν τους ανθρώπους της τέχνης και το ευρύ κοινό. Κανείς δε γνωρίζει την ταυτότητά τους, το μόνο που είναι γνωστό είναι ότι και οι ίδιες προέρχονται από τον χώρο της τέχνης και μάχονται για έναν κοινό σκοπό. Guerrilla Girls, [no title], 1985-90 Λιγότερο από το 5% των καλλιτεχνών που εκτίθενται στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης είναι γυναίκες, ενώ το 85% των γυμνών μοντέλων στους εκθεσιακούς πίνακες είναι γυναικεία.  

Slide 27

Οι Guerrilla Girls ενθαρρύνουν μελετητές και σπουδαστές να βοηθήσουν στην ανάδυση όλων των ξεχασμένων γυναικών καλλιτεχνών των περασμένων αιώνων, ώστε να επιτύχουμε πλέον μία ισότιμη καταξίωση στον χώρο της τέχνης.  Και θέτουν ερωτήματα, όπως: Γιατί στην ιστορία της δυτικής τέχνης δεν αναφέρονται καθόλου γυναίκες ζωγράφοι, γλύπτες, δημιουργοί; Γιατί κυριαρχούσε και συνεχίζει να κυριαρχεί μία γενικότερη απαξίωση προς τις γυναίκες δημιουργούς ως προς την αναγνώρισή τους ως ισάξιες των ανδρών καλλιτεχνών; «Πρέπει να γίνει ευρέως κατανοητό ότι δεν υπάρχει γυναικεία τέχνη, υπάρχει η τέχνη των μορφών, των χρωμάτων, των σχημάτων και δεν κάνει διακρίσεις στους δημιουργούς. Η τέχνη δεν γνωρίζει και δεν πρέπει να γνωρίζει γένος, φυλή, φύλο, εξουσία, ομορφιά, πλούτο. Η Τέχνη είναι ένα σπουδαίο εργαλείο που μπορεί να πάει τον άνθρωπο ένα βήμα παραπέρα.»  

Slide 28

Κείμενα / πηγές: Η παρουσίαση αυτή δημιουργήθηκε από την Εικαστικό Γιούλα Παπαδοπούλου, για εκπαιδευτική χρήση. -Γυναίκες ζωγράφοι στην αρχαιότητα (Περιοδικό «Ρωγμές») http://www.teamgr.gr/index.php?option=com_kunena&func=view&catid=71&id=4140&Itemid=314 -Γυναίκες καλλιτέχνιδες στην Αρχαιότητα https://greektoys.org/2016/03/08/ancient-female-artists -Η Γυναίκα στην Τέχνη, Ένα αφιέρωμα στις γυναίκες δημιουργούς που «χάθηκαν» στα βιβλία της Ιστορίας της Τέχνης http://www.artharbour.gr/afierwmata/i-gynaika-stin-texni-ena-afierwma-stin-texni-eliza-soufli/ -Αρτεμισία Τζεντιλέσκι http://tvxs.gr/news/portreta/pio-agria-kai-apo-ton-karabatzio-i-zografos-poy-ekdikithike-ton-biasmo-tis-ston-kamba -Ελένη Μπούκουρα - Αλταμούρα https://www.sansimera.gr/biographies/344 -Σοφία Λασκαρίδου http://meleniko.gr/ Wikipedia: Λήμματα: Mary Beale, Αρτεμισία Τζεντιλέσκι, Guerilla Girls, Lee Krasner, Sarah Lucas, Frida Kahlo, Linder, Louise Bourgeois, Yayoi Kusama, Mary Cassat, Bridget Rilley, Sonia Delaunay Οι εικόνες προέρχονται από τα άρθρα που αναφέρθηκαν, καθώς και από άλλες διαδικτυακές πηγές

Summary: Η παρουσίαση αυτή, αφιερωμένη στις γυναίκες καλλιτέχνες από την αρχαιότητα έως σήμερα και στη θέση τους στην Ιστορία της Τέχνης, δημιουργήθηκε με αφορμή τη Θεματική Εβδομάδα 2017 (Θέμα: Έμφυλες ταυτότητες) στο Μουσικό Σχολείο Καλαμάτας. Καθηγήτρια: Γιούλα Παπαδοπούλου (Εικαστικά)

Tags: art women artists woman history education

URL: