Ciencias Naturais. 1º ESO T5. O Universo e o Sistema solar Unha viaxe dende o máis cativo do noso planeta ata os confíns do universo. xacoprofedeciencias@yahoo.es www.cienciasnarede-1eso.blogspot.com Traducido e modificado por Xacobo de Toro dunha Presentación do departamento de ciencias do IES Suel 1

0. Reflexións. Te preguntaches o mesmo que Timón? 2

0. Reflexión da escala do Universo: dende un átomo a unha nebulosa 3 Mosquis! Desliza o cursor, xa verás !

A Astronomía é a ciencia que estuda os astros (estrelas, planetas, etc.) que hai no Universo (*). (*) O Universo é todo o que existe. Dende moi antigo o ser humano preguntouse moitas cousas acerca do Sol, a Lúa, as estrellas é también do mundo en que vivimos. ?

Benvenidos ao mundo da ASTRONOMÍA. O instrumento fundamental dos astrónomo é o TELESCOPIO, grazas ao cal poden verse rincóns moi lonxanos. En grego, TELE significa “a distancia” e SCOPIO “ver”. Telescopio significa “ver a distancia” ou “ver cousas lonxanas” Telescopio

O telescopio foi un invento de Galileo Galilei Telescopio Chamarei ao meu invento telescopio.!!

A Terra, plana ou redonda? ¿Cómo é a Terra?

Hoxe en día, calquer cativo sabe que a Terra non é plana. Os antigos gregos xa sabían que a Terra era esférica, pero… ¿cómo chegaron a deducilo? ? ¿Plana ou redonda?

O casco da dorna desaparece baixo a liña do horizonte antes que o mastro e as velas. ? A dorna alónxase cara o horizonte A curvatura da Terra permitía, xa aos gregos, explicar esto. ¿Plana ou redonda?

Osa menor Estrela POLAR ? A Estrella Polar sempre verémola indicando o NORTE A sstrela Polar forma parte da Constelación chamada Osa Menor (ou Ursa minor) ¿Plana ou redonda? Outra proba de que a Terra é redonda obtívose grazas á ESTRELA POLAR…

Estrela POLAR Osa menor Osa menor Osa maior Carro Estrela POLAR Unha Constelación é un grupo de estrelas unidas por líñas imaxinarias, que parecen formar figuras no ceo nocturno. 11

… Nembargantes… A estrela polar vese a menor altura sobre o horizonte cando viaxas desde o norte cara o sur. Máis ao sur Máis ao norte Estrela POLAR Estrela POLAR Osa menor Estrela POLAR Como podo explicalo? ¿Plana ou redonda? 12

¿Plana ou redonda? Máis ao sur Estrela polar Polo Norte Horizonte Horizonte Máis ao norte Se explica porque la Tierra es esférica 13

Luz do Sol Luna Sombra da Terra Outra prueba de que a Terra é redonda atopámola observando as eclipses luares. Nunha eclipse luar a sombra da Terra escurece a Lúa durante un rato… ¿Plana ou redonda? 14

Luz del Sol Lúa Sombra da Terra Lúa Fotografía dunha eclipse luar tomada desde a Terra. Sombra da Terra A sombra que a Terra proxéctase sobre a Lúa nos eclipses luares é redonda. ¿Plana ou redonda? 15 A sombra da Terra é redonda

Se a Lúa e o Sol son esféricos, por qua ía a ser chan a Terra? ¿Plana ou redonda? 16

¿Plana ou redonda? Se a Lúa e o Sol son esféricos, por qua ía a ser chan a Terra? 17

O noso lugar no Universo Teoría xeocéntrica de Aristóteles y Ptolomeo Claudio Ptolomeo foi unha das personaxes máis importantes na historia da Astronomía. Propuxo a TEORÍA XEOCÉNTRICA que perdurou por máis de 1400 años. Claudio Ptolomeo (século II) 18

Teoría xeocéntrica de Ptolomeo SOL TERRA A TEORÍA XEOCÉNTRICA dicía que a Terra estaba queta, no centro do universo, e que todo, incluído o Sol, os planetas e as estrelas xiraban en torno a nós. O noso lugar no Universo 19

Teoría xeocéntrica de Ptolomeo SOL TERRA Segundo a Teoría Xeocéntrica, o día e a noite explicábanse porque o Sol daría voltas arredor da Terra, tardando un día completo en facerlo. O noso lugar no Universo 20

Teoría xeocéntrica de Ptolomeo Teoría heliocéntrica de Copérnico e verificada por Galileo SOL SOL TERRA TERRA Unha nova teoría apareceu máis tarde… O noso lugar no Universo 21

Galileo Galileo Galilei (1564 – 1642) descubriu que a Terra móvese, e que non é o centro do universo. Coido que o Sol é o que está no centro… Galileeeoo, que a cabesiña túa non paaara!. O noso lugar no Universo 22

Galileo foi xulgado por herexe ao afirmar que a Terra móvese e que non é o centro do universo. Herexe!! Na igrexa pensamos que o que dis é unha blasfemia! Vas responder polo teu xeito de pensar…. O noso lugar no Universo 23

Se o acusado non renuncia as súas ideas impías, será condenado a morrer no lume da cacharela purificadora Veña oh! Está ben, renuncio!. …e sen embargo se move!! Perdícehela aposta!, trae para acá os floríns que me debes… O noso lugar no Universo 24 Case o queiman por defender a ciencia!

A vida de Galileo Galilei Queres saber máis de Galileo? Anímate con este documental: Coñecerás toda a vida de este adiantado do seu tempo http://www.youtube.com/watch?v=SdzUsfmfI5s&feature=&p=5555493E1372B1A0&index=0&playnext=1 25

Atopámonos aquí Posición que ocupamos na nosa galaxia, a Vía Láctea Perdidos no espacio Andrómeda, a galaxia máis cercana á Vía Láctea Vía Láctea O noso lugar no Universo 26

As distancias son tan formidables que sería moi pouco práctico empregar as medidas de distancia terrestres. Porén, os astrónomos empregan as seguintes unidades: Unidade astronómica (UA) Ano luz (al) As distancias no universo 27

150 millones de Km La luz tarda 8,4 segundos en llegar TIERRA A UA (Unidade Astronómica) é a distancia media entre a Terra e o Sol. Equivale a 149 600 000 Km, aínda que esta cifra soe redondearse a 150 000 000 Km. 1 UA As distancias no universo 28

La luz tarda 8,4 segundos en llegar PLUTÓN e o seu satélite CARONTE La distancia entre o Sol e o planeta Plutón é case 40 veces maior que a distancia Terra-Sol. 39,5 UA As distancias no universo 29

A luz percorre 300.000 Km nun segundo Un ano luz é a distancia que percorre a luz nun ano, propagándose á velocidade de 300 000 Km cada segundo. As distancias no universo 30 Imaxínate os kilómetros que percorre nun ano!

A luz de Andrómeda tarda dous millónes de anos en chegar a nós Lembra Un ano luz é a distancia que percorre a luz nun ano. Andrómeda, a galaxia máis próxima Vía Láctea Atopámonos aquí Distancia = 2 millóns de anos luz As distancias no universo 31

Galaxia de Andrómeda Vamos a ver que é una GALAXIA… As distancias no universo 32 ¿e que é unha galaxia?

O universo que coñecemos: as galaxias As galaxias son enormes agrupacións de estrelas, gas e pó interestelares. Poden conter billóns ou trillóns de estrelas que, a súa vez, posúen en moitas ocasións sistemas planetarios. Galaxia de Andrómeda Vía Láctea Estamos aqúíiiiiiiiiii! 33

Galaxia sombreiro: imaxe real tomada polo Telescopio Espacial Hubble O universo que coñecemos: as galaxias 34

Cada galaxia Cúmulos estelares Nebulosas de varios tipos Contén billóns ou trillóns de Formando parte de Con Planetas e Satélites Asteroides Cometas Estrelas de varios tipos O universo que coñecemos: as galaxias 35

4.1.- Nebulosas e cúmulos estelares Nebulosa de cangrexo Gran Nebulosa de Orión Nebulosa M16 As nebulosas son concentracións de gas (principalmente hidróxeno e helio) e pó interestelar. 36

Nebulosa del cangrexo As nebulosas son concentracións de gas (principalmente hidróxeno e helio) e pó interestelar. 37

Nebulosa de Orión As nebulosas son concentracións de gas (principalmente hidróxeno e helio) e pó interestelar. 38

80 Nebulosa M16 39

Cúmulo tipo aberto Cúmulo globular Os cúmulos estelares son agrupacións máis ou menos compactas de estrelas próximas entre sí. 4.1.- Nebulosas e cúmulos estelares 40

Dobre cúmulo de Perseo Os cúmulos estelares son agrupacións máis ou menos compactas de estrelas próximas entre sí. O universo que coñecemos: as galaxias 41

4.2.- A Nosa galaxia: aa Vía Láctea Brazo de Perseo Brazo de Orión Brazo de Sagitario Brazo del Cisne Vista frontal Vista de canto Núcleo 100 000 anos luz Halo 25 000 anos luz Atopamonos aquí O universo que coñecemos: as galaxias 42

As estrelas O Universo está constituído maioritariamente por Hidróxeno (H) e Helio (He). O 98 % de estos elementos está formando parte das estrellas. 43

A energía das estrelas orixínase nunra reacción chamada FUSIÓN NUCLEAR, na que os núcleos de Hidróxeno (H) únense formando núcleos maiores de Helio (He). As estrelas 44

A formación do Universo por Carl Sagan Ampliación: Impresionante minidocumental do gran divulgador científico Carl Sagan 45

Características das estrelas: Brillo: depende do lonxe que esté e da cantidade de enerxía que emite. Cor: depende da temperatura superficial da estrela. Anana branca Supernova Superxigante vermella Xigante vermella Estrela mediana As estrelas 46

As estrelas cambian co tempo, pasan por diferentes etapas. Ao final da súa vida, cando todo o seu “combustible” consumiuse, unha estrella normal pódese convertir nun obxeto cósmico curioso: un burato negro, unha estrela de neutróns, unha supernova, unha xigante vermella, unha anana branca, etc. As estrelas 47

82 Manchas solares O Sol é a nosa estrela máis próxima, e o centro do Sistema Solar El Sol Imaxe real As estrelas 48

Protuberancias solares Imaxe real do Sol As estrelas 49

O sistema solar 83 Sol Mercurio Venus Terra Marte Júpiter Saturno Urano Neptuno Plutón Cometas Asteroides 50

O sistema solar nun clik interactivo 51

A formación do Sistema Solar Interesante minidocumental do National Geographic con hipóteses sobre a formación do Sistema Solar 52

Unha estrela mediana: o Sol Un conxunto de 9 planetas e 64 satélites coñecidos. Un cinto de asteroides, a maioría entre Marte e Xúpiter Cometas O Sistema Solar está formado por Os satélites son astros que xiran arredor dos planetas. Os asteroides son fragmentos rochosos de tamaño variable. Os cometas son corpos de rocha, xeo e pó. 53

Os asteroides son fragmentos rochosos de tamaño variable. 54

A maioría dos asteroides do noso Sistema Solar están no CINTO DE ASTEROIDES: Marte Júpiter 55

Cando algún trozo rochoso cae á Terra recibe o nome de meteorito. A maioría desintégranse ao chocar contra a atmosfera, e non chegan a caer ao chan máis que como un fino pó. Nalgunas zonas da Terra hai cráteres debidos a oimpactos de meteoritos grandes. Cráter Meteor (Arizona), producido por un meteorito dunhas 300.000 toneladas hai uns 50.000 años 56

Vídeo. Que acontecería se caese un meorito sobre a terra. 57

Non é o mesmo! Asteroide Cometa Meteorito 58

Vídeos cometas e meteoros 59

O sistema solar Urano 51.118 Km Mercurio 4.880 Km Venus 12.104 Km Terra 12.756 Km Marte 6.792 Km Neptuno 49.532 Km Lúa 3.476 Km Plutón 2.296 Km Saturno 120.536 Km Con aneis 273.600 Km Xúpiter 142.984 Km 60

Os planetas teñen dous movementos: de Traslación, arredor do Sol, e de Rotación, en torno ao seu propio eje. SOL O sistema solar 61

Los planetas tienen dos movimientos: de Traslación, alrededor del Sol, y de Rotación, en torno a su propio eixo. SOL Traslación Rotación Eixo de rotación Planeta Mercurio Órbita Planeta Xúpiter O sistema solar 62

SOL Urano Mercurio Venus Tierra Marte Júpiter Saturno Neptuno Plutón y Luna O 63

As órbitas que todos os planetas describen arredor do Sol, excepto a de Plutón, atópanse aproximadamente no mesmo plano. Tierra Plutón Mercurio Outros O sistema solar 64

Formación Sistema Solar 65

O sistema solar Interesante documental de 8 capítulos. Este é o primeiro. Podedes ver os outros aquí: 66

Inclinación do eixo de rotación O sistema solar 67

Mercurio É o máis cativo dos planetas interiores e o máis próximo ao Sol. Eixe de rotación casi non inclinado (0,1º). Periodo de rotación moi lento: 59 días terrestres. Non ten atmósfera nen ningún satélite. 68

Mercurio A superficie parécese á da Lúa 69

Mercurio Como non hai atmósfera, o ceo vese negro desde este planeta, incluso de día. 70

Mercurio.- Así debe ser por dentro O núcleo de ferro ocupa o 70% do volume total do planeta. 71

Venus Ten un tamano semellante nparecido al de la Tierra. Eixe de rotación inclinado 177º. Rota en sentido contrario ao resto dos planetas e seu día dura un poco máis co ano. 72

85 Venus.- Ten atmósfera moi densa, formada por dióxido de carbono e nubes de ácido sulfúrico. A temperatura superficial é elevada. 73

74

Venus Así debe ser Venus por dentro. 75

A Terra 76

Líñas do campo magnético terrestre Líñas do campo magnético dun imán, vistas grazas a limaduras de ferro. A Terra: O noso planeta orixina un Campo Magnético A agulla imantada do compás sempre sinala na mesma dirección. 77

Marte: o “planeta vermello” Parécese un pouco a Terra, en tamaño, periodo de rotación… Eixe de rotación inclinado 25º. O seu día é só un poco más longo que o terrestre e presenta tamén estacións. 78

Atmosfera de Marte O noso planeta non é o único que ten unha atmosfera, pero sí o único que ten osíxeno (O2) na atmosfera 79

Marte 80

Marte Así debe ser Marte por dentro. 81

Xúpiter De enorme tamaño en comparación ca Tierra, este “xigante gasoso” está formado por hidróxeno (90%) e helio (case 10%). Terra 12.756 Km 142.984 Km 82

Xúpiter Ganímedes Calisto Europa Ío Estas son algunhas das “lúas” ou satélites de Xúpiter: Xúpiter 83

Saturno: o “Señor dos Aneis” É o outro “xigante gasoso”. Está formado por hidróxeno (97%) e helio (casi 3%). Aneis de Saturno Coñlécense 19 “lúas” ou satélites de Saturno 84

Saturno Aneis de Saturno 85 Sabías que os aneis están formados por xeo, pequenas rochas e partículas de pó?

Son dous planetas gasosos de tamaño e masas moi semellantes, formados por hidróxeno, helio e metano. Ao estar tan lonxe do Sol, as temperaturas na súa superficie son moi baixas. Urano e Neptuno 86

Urano 87

Neptuno 88

Plutón É un planeta anano ou planetoide. É moi descoñecido, pola súa lexanía e o seu pequeno tamaño. É incluso máis cativo ca nosa Lúa,. A súa órbita entrecrúzase coa de Neptuno, aínda que nun plano distinto. 89

Plutón e Caronte Plutón ten unha pequena “lúa” ou satélite chamado Caronte. 90