Εικαστικες τεχνες στο Βυζαντιο http://www.google.gr/imgres?imgurl=http:// http://www.ime.gr/chronos/09/gr/pl/867/t/main/t9c.html http://archaeology.arch.uoa.gr/diagramma_IA14.htm# http://texnis-egkwmio.blogspot.com/2009_10_01_archive.html http://www2.e-yliko.gr/htmls/Fyyl/Istoria/fiiconbyzNa5.aspx http://users.sch.gr/pchaloul/akmi-byz-tekhni/arhitect-naoi.htm

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

Πρώιμη Βυζαντινή Περίοδος 324-610 Tρουλαία βασιλική. Μεταβατικός τύπος Θα εξελιχθεί σταδιακά στη μεσοβυζαντινή περίοδο Συνένωσε σε μία νέα σύνθεση στοιχεία των δύο οικοδομικών τύπων που κυριαρχούσαν στη ναοδομία του 4ου και 5ου αιώνα βασιλική περίκεντρα κτήρια

Tρουλαία βασιλική. Η τρουλαία βασιλική είναι βασιλική με χρήση τρούλου για την κάλυψη του κεντρικού τμήματος του ναού. Ο τύπος αυτός εμφανίστηκε στα χρόνια του Iουστινιανού (527-565) με κορυφαίο παράδειγμα την Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη.

Xαρακτηριστικά παραδείγματα: Aγία Σοφία στη Θεσσαλονίκη, αρχές 7ου αι. Διάλυση των γωνιακών πεσσών και αρχή διαμόρφωσης γωνιακών διαμερισμάτων. Aγία Eιρήνη στην Κωνσταντινούπολη. Στα μέσα του 8ου αι. διατηρείται η μορφή της βασιλικής στο ισόγειο, ενώ στον όροφο οι καμάρες διαμορφώνουν σταυρό.

Εδώ εμφανίζεται η διάλυση των γωνιακών πεσσών και η αρχή της διαμόρφωσης των γωνιακών διαμερισμάτων Η Αγία Σοφία στη Θεσσαλονίκη, αρχές 7ου αι.

Διατηρείται η μορφή της βασιλικής στο ισόγειο, ενώ στον όροφο οι καμάρες διαμορφώνουν σταυρό. Η Αγία Ειρήνη στην Κωνσταντινούπολη.

Εσωτερική άποψη του τρούλου της Αγίας Ειρήνης στην Κωνσταντινούπολη

Μεσοβυζαντινή περίοδος 610-1024 Από τις αρχές του 7ου αι. σημειώνονται δομικές  εξελίξεις: Σταθερή τάση αποτέλεσε η συγκέντρωση γύρω από το κέντρο, η τάση προς τετραγωνισμό, με αποτέλεσμα οι διαστάσεις των ναών να μειωθούν στο μήκος και να αυξηθούν στο πλάτος. Έτσι άλλαξε και η διάταξη των καμαρών και των στηριγμάτων του τρούλου. Οι τέσσερις καμάρες σχημάτισαν σταδιακά ισοσκελή σταυρό και οι πεσσοί τετραγωνίστηκαν. Έγινε μια προσπάθεια εμφάνισης του σταυρού τόσο εσωτερικά, στην κάτοψη, όσο και εξωτερικά, στη στέγαση Τα τόξα που στήριζαν τον τρούλο της παλαιοχριστιανικής τρουλαίας βασιλικής  μετατρέπονται σε τέσσερις αβαθείς καμάρες που διαμορφώνουν ένα σταυρόσχημο πυρήνα στο κεντρικό τμήμα του ναού. Οι μεγάλοι γωνιακοί κτιστοί πεσσοί  βαθμιαία μειώνονται σε όγκο και στη θέση τους διαμορφώνονται μικρότερα στηρίγματα και γωνιακά διαμερίσματα Ο σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός αποτελεί τον κυρίαρχο αρχιτεκτονικό ρυθμό σε όλη την αυτοκρατορία.

Σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο Ο τύπος αυτός έχει τετράγωνη περίπου κάτοψη τέσσερα στηρίγματα για τη στήριξη του τρούλου, ο οποίος εδράζεται στη συνέχεια σε τέσσερα τόξα, με τη βοήθεια τεσσάρων σφαιρικών τριγώνων στις γωνίες τα τόξα αποτελούν τα μέτωπα των τεσσάρων καμαρών οι οποίες καλύπτουν τις κεραίες του εγγεγραμμένου σταυρού. Οι τέσσερις ημικυκλικές καμάρες που στηρίζουν τον τρούλο διατάσσονται σε σχήμα σταυρού γύρω από το κέντρο και ταυτόχρονα εγγράφονται μέσα σε ένα τετράγωνο. Έτσι το σχήμα του σταυρού διαγράφεται έντονα τόσο στην κάτοψη όσο και στη στέγαση του ναού. Η διαμόρφωση των σταυροειδών εγγεγραμμένων ναών δημιουργεί έναν αρκετά ενιαίο χώρο, όπου οι πιστοί διατάσσονται γύρω από το κέντρο όπου υψώνεται και κυριαρχεί το τρούλος, ο ουρανός σύμφωνα με τη συμβολική θεώρηση του ναού. Χαρακτηριστικοί είναι οι κίονες, στους οποίους στηρίζονται τα τόξα που κρατούν τις καμάρες και κατά συνέπεια και τον τρούλο.

τετρακιόνιος Σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο

Xαρακτηριστικά παραδείγματα: Το καθολικό της μονής Μυρελαίου, κτίστηκε  γύρω στο 922, επάνω σε υποδομή που αργότερα μετατράπηκε σε υπόγειο σταυροειδή κοιμητηριακό ναό. Ναός των Αγίων Θεοδώρων , κτίστηκε γύρω στο 1100. Στην παλαιολόγεια περίοδο, γύρω στο 1300, προστέθηκε εξωνάρθηκας που στεγάζεται με τρεις τρούλους. Μονή Παντοκράτορος. Συγκρότημα τριών εκκλησιών που ιδρύθηκε από τον Ιωάννη Β΄ Κομνηνό και τη σύζυγό του Ειρήνη, μεταξύ των ετών 1118-1136. Η νότια εκκλησία, είναι αφιερωμένη στο Χριστό Παντοκράτορα και η βόρεια στην Παναγία. Ανάμεσά τους διαμορφώθηκε μονόχωρος τρουλαίος ναός, ως κοιμητηριακό παρεκκλήσι της οικογένειας των Κομνηνών.

Κτίστηκε γύρω στο 922, επάνω σε υποδομή που αργότερα μετατράπηκε σε υπόγειο σταυροειδή κοιμητηριακό ναό. Το καθολικό της μονής Μυρελαίου

Ναός που κτίστηκε γύρω στο 1100. Στην παλαιολόγεια περίοδο, γύρω στο 1300, προστέθηκε εξωνάρθηκας που στεγάζεται με τρεις τρούλους. Ναός των Αγίων Θεοδώρων

Συγκρότημα τριών εκκλησιών που ιδρύθηκε από τον Ιωάννη Β΄ Κομνηνό και τη σύζυγό του Ειρήνη, μεταξύ των ετών 1118-1136. Η νότια εκκλησία, είναι αφιερωμένη στο Χριστό Παντοκράτορα και η βόρεια στην Παναγία. Ανάμεσά τους διαμορφώθηκε μονόχωρος τρουλαίος ναός, ως κοιμητηριακό παρεκκλήσι της οικογένειας των Κομνηνών. Μονή Παντοκράτορος.

Αγιορείτικος τρίκογχος τύπος Στη σφαίρα επιρροής της Κωνσταντινούπολης εντάσσεται και ο αγιορείτικος τρίκογχος τύπος που αποτελεί παραλλαγή του σύνθετου  σταυροειδoύς εγγεγραμμένουμε τρούλο τύπου, στον οποίο η βόρεια και νότια κεραία απολήγουν σε κόγχη. Ο τύπος ονομάζεται έτσι, επειδή δημιουργήθηκε και συναντάται στο Άγιο Όρος.   Χαρακτηριστικό δείγμα το καθολικό της Μονής Λαύρας στο 'Aγιο Όρος

Τρίκογχος σταυροειδής με τρούλο (αγιορείτικος τύπος) Το 963 ο όσιος Αθανάσιος ο Αθωνίτης έκτισε το ναό στον τύπο του τετράστυλου σταυροειδή εγγεγραμμένου: παραλλαγή του τετρακιόνιου, στην οποία οι κίονες αντικαθίστανται από πεσσούς. Αργότερα, η βόρεια και νότια κεραία του σταυρού διαμορφώθηκαν σε κόγχες, τους λεγόμενους χορούς, που εξυπηρετούσαν τις λειτουργικές ανάγκες των μοναχών Κόγχη του ιερού Βόρεια κόγχη (χορός) Νότια κόγχη (χορός)

Καθολικό Μεγίστης Λαύρας, αφιερωμένο στην Παναγία, 965-1002. Αγιορείτικος τρίκογχος τύπος:

Οκταγωνικός τύπος Στον  οκταγωνικό τύπο, ο τρούλος καλύπτει ολόκληρο το χώρο του κυρίως ναού Εδράζεται σε οκτώ τόξα που αποτελούν τα μέτωπα τεσσάρων ημιχωνίων ή κογχών στις γωνίες και τεσσάρων τόξων στις πλευρές, με τη βοήθεια οκτώ σφαιρικών τριγώνων και στηρίζεται σε οκτώ στηρίγματα.  

Οκταγωνικός τύπος Μονή Δαφνίου Νέα Μονή Χίου

Χαρακτηριστικά παραδείγματα: Καθολικό Μονής του Οσίου Λουκά, στη Βοιωτία, 1011 ή 1021. Καθολικό Μονής Δαφνίου, αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου, τέλος 11ου αι.

Χρονολογείται μεταξύ των ετών 961-966. Μετασκευή του αθηναϊκού τύπου τρούλου και προσθήκη στοάς πάνω από το νάρθηκα και το προστώο, στα τέλη πιθανόν, του 12ου αι. Η Παναγία της Μονής του Οσίου Λουκά, στη Βοιωτία.

Αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου, τέλος 11ου αι. Καθολικό Μονής Δαφνίου

Γραφική αναπαράσταση Μονή Δαφνίου (νότια όψη του καθολικού)

Ναός των Αγίων Αποστόλων, Αθήνα (Αρχαία Αγορά)

http://www.xanthi.ilsp.gr/istos/frames/eisagogi.htm Ζωγραφικη

Το εικονογραφικό πρόγραμμα των ναών Αυτή την εποχή το εικονογραφικό πρόγραμμα των ναών διαμορφώνεται οριστικά, σύμφωνα με τη διατυπωμένη ήδη από τον 6ο αι. αντίληψη, ότι ο ναός αποτελεί τη μικρογραφική αναπαράσταση του σύμπαντος και σύμφωνα με τις θέσεις των υπέρμαχων των εικόνων, που εξαίρουν τη σημασία της Ενσάρκωσης του Λόγου, μέσω της οποίας πραγματοποιείται η ανθρώπινη σωτηρία. Κυριαρχούν δύο άξονες : ένας κατακόρυφος που ορίζεται από τον τρούλο και ένας οριζόντιος που ορίζεται από το ιερό. Ο χωρισμός σε ανώτερα και κατώτερα στρώματα αντιστοιχεί στη διάκριση ουράνια σφαίρα και γήινη σφαίρα. Στον τρούλο τοποθετείται η μορφή του Παντοκράτορα, ως έκφραση της τρισυπόστατης θεότητας. Συνήθως περιστοιχίζεται από αγγέλους και προφήτες Στην αψίδα του ιερού απεικονίζεται η Παναγία μόνη ή βρεφοκρατούσα, ως έκφραση της Ενσάρκωσης του Λόγου. Συχνά τη βρίσκουμε ανάμεσα στους αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ. Αποτελεί τον συνδετικό κρίκο μεταξύ ανθρώπων και Θεού και συνδέεται άμεσα με τη σωτηρία του ανθρώπου. Στα λοφία του τρούλου εικονίζονται οι τέσσερις Ευαγγελιστές Στα ανώτερα μέρη του ναού παίρνουν θέση παραστάσεις από τα κύρια ευαγγελικά επεισόδια που πιστοποιούν την πραγμάτωση της Ενσάρκωσης, καθώς και η παράσταση της Κοίμησης της Θεοτόκου. Στα  κατώτερα μέρη εικονίζονται οι άγιοι που μέσω της Ενσάρκωσης έχουν αποκτήσει την ικανότητα της θείας Θέασης, την οποία και οι πιστοί μπορούν να αποκτήσουν.

Τα κύρια χαρακτηριστικά της βυζαντινής εικονογραφίας Τα κύρια χαρακτηριστικά της βυζαντινής εικονογράφησης συντελούν στην αντιφυσιοκρατική τεχνοτροπική έκφραση, με στόχο την αίσθηση της πνευματικότητας: άρνηση των φυσικών αναλογιών και των φυσιοκρατικών αρθρώσεων του ανθρωπίνου σώματος Οι μορφές παρουσιάζονται λιπόσαρκες τονισμός της μετωπικότητας στις μορφές ή κάποιων χαρακτηριστικών στάσεων και κινήσεων του σώματός τους, απουσία του χωροχρόνου.

Βασιλική του Αγίου Βιταλίου , Ραβένα Χτίστηκε το 547 μ.Χ.

Χριστός Παντοκράτωρ Θόλος του εσωνάρθηκα στη Μονής Χώρας

Ψηφιδωτό του 11ου αιώνα. Μονή Οσίου Λουκά (Βοιωτία) Σκηνή του Νιπτήρα στο Μυστικό Δείπνο

12ος αιώνας Ιησούς από την Παναγία του Άρακα στην Κύπρο

Ιησούς, από τη Μονή Αγίας Αικατερίνης, Σινά

12ος αιώνας Αρχάγγελος Μιχαήλ, Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου, Bachkovo, Βουλγαρία

12ος αιώνας Προφήτης, Κρύπτη της Μονής Κοιμήσεως της Θεοτόκου, Bachkovo, Βουλγαρία

Τέλη 11ου - αρχές 12ου αιώνα Δέησις,εσωνάρθηκας του καθολικού της Μονής Βατοπεδίου

Ανάσταση, Μονή Χώρας, Κωνσταντινούπολη

Αρχές 14ου αιώνα Ο Ιησούς «Χώρα των ζώντων», ψηφιδωτό, Μονή Χώρας, Κωνσταντινούπολη

1295 Ευαγγελικός της Θεοτόκου, Αχρίδα

Μικρογραφία, Μικροτεχνία, Μικρογλυπτική, Νομισματική

Απεικόνιση σε χειρόγραφο της λεηλασίας της Θεσσαλονίκης από τους Άραβες το 904 Χρονικό Ιωάννη Καμενιάτη

Εικονογράφηση από τη «Σύνοψη Ιστοριών» του Ιωάννη Σκυλίτζη, Χειρόγραφο του 12ου αιώνα

Το βυζαντινό ιππικό μικρογραφία από χειρόγραφο του 13ου αιώνα

Εικονομάχοι

Εικονογράφηση βυζαντινού χειρογράφου του 10ου αιώνα

Εικονογράφηση βυζαντινού χειρογράφου του 11ου αιώνα

Τρίπτυχο τέλη 16ου αιώνα, 79x67εκ. Γεώργιος Κλόντζας Το τρίπτυχο έχει ξυλόγλυπτη βάση και επίστεψη διακοσμημένη με δεκαπέντε μικρά μετάλλια με σκηνές από τη Γένεση.

Χρυσός σόλιδος και μπρούτζινα νομίσματα της εποχής του αυτοκράτορα Ιουστινιανού Α΄ (527-565)

Χρυσό νόμισμα του αυτοκράτορα Φωκά (602-610)

Χρυσός σόλιδος του αυτοκράτορα Ηράκλειου (610-641)

Μπρούτζινο νόμισμα της εποχής του Κωνσταντίνου ΙΧ (1042-1055) που απεικονίζει τη μορφή του Ιησού

Βυζαντινά νομισματο- κοπεία http://www.coinsmania.gr/cm/ancient/byzantine/byzant1b.htm