Από το Εικονογραφημένος Άτλας της Φιλοσοφίας του Ubaldo Nicola, εκδόσεις Ενάλιος , μτφρ. Πηνελόπη Τριαδά

ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΜΕΣΑΙΩΝΑΣ-1 (παθητικότητα & πίστη) Αναπαράσταση της καθόδου του Αγίου πνεύματος Η χάρη (το περιστέρι που κατεβαίνει από τον ουρανό) είναι ένα δώρο που παραχωρείται από το Θεό, στον οποίο ο άνθρωπος πρέπει να είναι αφοσιωμένος με πίστη.

ΜΕΣΑΙΩΝΑΣ -2 Ο Άγιος Ιωάννης και η Αποκάλυψη. Η αλήθεια δεν είναι προϊόν των ορθολογικών ικανοτήτων, αλλά ένα αποκαλυπτικό κείμενο που παραδίδεται από τον ίδιο το Θεό. Η αρχή της αυθεντίας

Η ΙΔΕΑ ΤΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ Γιατί καθιερώθηκε ο όρος «ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ»; ΠΡΟΟΔΟΣ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΠΩΣ ΤΑ ΝΕΑ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΒΕΛΤΙΩΝΟΥΝ ΤΑ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ, ΩΣΤΟΣΟ Η ΠΕΠΟΙΘΗΣΗ ΑΥΤΗ ΔΕΝ ΥΠΗΡΧΕ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ.

ΕΞ ΟΥ ΚΑΙ Ο ΟΡΙΣΜΟΣ Ο ΟΡΟΣ «ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ» ΔΙΑΤΥΠΩΘΗΚΕ ΤΟ 1860 ΑΠΟ ΤΟΝ Γ. ΜΠΟΥΡΚΧΑΡΝΤ (Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ) ΑΝΑ-ΓΕΝΝΗΣΗ λογοτεχνικό, καλλιτεχνικό και φιλοσοφικό κίνημα, που γεννήθηκε στην Ιταλία στο τέλος του 14ου αι. Στόχος του ήταν η εκ νέου ανακάλυψη των κλασικών κειμένων, των ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΩΝ των προηγουμένων γενεών.

ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ “COPULA MUNDI” Σε αντίθεση με το Μεσαίωνα τώρα ο άνθρωπος βρίσκεται σε κεντρική θέση, αφού ως μέσος όρος ενός συστήματος μπορεί να αποφασίσει τι θέλει να είναι. Μπορεί να κινηθεί προς τα πάνω (πνευματικότητα) ή προς τα κάτω (σωματικότητα). ΠΛΗΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Ο πλήρης άνθρωπος δεν είναι μόνο καθαρή πνευματικότητα – μια μεσαιωνική αξία-, αλλά και μια χειροπιαστή φυσικότητα. THE VITRUVIAN MAN, ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ

ΜΙΚΡΟΚΟΣΜΟΣ-ΜΑΚΡΟΚΟΣΜΟΣ Κάθε άνθρωπος είναι ένας μικρόκοσμος, επειδή η δομή του (η ανατομική ή η ψυχική) επαναλαμβάνει εκείνη του σύμπαντος. Από την άλλη η Γη, τα αστέρια, οι πλανήτες και ο κόσμος στο σύνολό του μοιάζουν με τον άνθρωπο. Διαθέτουν όπως και αυτός, ζωή, έχουν όργανα, μέλη και ψυχή.

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΧΑΜΑΙΛΕΩΝ Ο Πίκο ντε λα Μιράντολα (1463-1494) στο «Περί της αξιοπρέπειας του ανθρώπου», 1487 παρουσίασε μια σύντομη αφήγηση που αναπαριστά την ιδέα πως ο άνθρωπος διαθέτει μια μέση φύση, ικανή να αναπτύξει μια σχέση ισχύος σε ολόκληρη τη φύση, όμοια με του Θεού σε ολόκληρο το σύμπαν.

Ο άνθρωπος χαμαιλέων Ο Θεός απευθύνεται στον Αδάμ: «Δεν σου έδωσα, ω Αδάμ, ούτε μια καθορισμένη θέση, ούτε μια δική σου όψη, ούτε κάποια δική σου ιδιότητα, επειδή αυτή τη θέση, αυτή την όψη, αυτές τις ιδιότητες που επιθυμούσες μπορείς να τις έχεις με τη δική σου επιθυμία και τη δική σου πρόταση.

Ο άνθρωπος χαμαιλέων … «Βρίσκεσαι στο μέσο του κόσμου, επειδή από εκεί θα μπορούσες να διακρίνεις καλύτερα όλα αυτά που υπάρχουν στον κόσμο. Δεν σε έχω κάνει ούτε ουράνιο, ούτε γήινο, ούτε θνητό ούτε αθάνατο, επειδή από εσένα τον ίδιο σχεδόν ελεύθερο και απόλυτο δημιουργό θα πλαθόσουν και θα σμιλευόσουν στη μορφή που έχεις επιλέξει.»

Ο άνθρωπος χαμαιλέων … «Θα μπορούσες να ξεπέσεις στα κατώτερα πράγματα, στο επίπεδο των άσχημων· θα μπορούσες σύμφωνα με τη βούλησή σου, να ξαναγεννηθείς στα ανώτερα πράγματα, που είναι θεϊκά. Ποιος δεν θα θαυμάσει αυτόν τον άνθρωπο χαμαιλέοντα;»

ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΗ ΑΙΣΙΟΔΟΞΙΑ Ο άνθρωπος απέχει εξίσου από το καλό και κακό, επειδή έχει και τις δύο φύσεις (Θεϊκή και υλική). Διαθέτει την ικανότητα της βούλησης, το να επιλέξει , δηλ. να κάνει τον εαυτό του είτε καλό είτε κακό. ( η ελεύθερη βούληση).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝ/ΠΟΛΗΣ (1453) οι ανθρωπιστικεσ σπουδεσ στη δυση ενισχυθηκαν απο την παρουσια σημαντικων ελληνων λογιων. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΔΙΑΚΡΙΘΗΚΑΝ ΟΙ: ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΕΜΙΣΤΟΣ ΠΛΗΘΩΝ (1355-1456) ο βησσαριων, επισκοποσ νικαιασ (1403 1472) ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΛΟΓΙΟΙ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ Η εφεύρεση της τυπογραφίας υπήρξε αποφασιστική στη διάδοση της Αναγέννησης. Το κοσμοϊστορικό γεγονός συνέβη στα 1450, όταν ο Ι. Γουτεμβέργιος χρησιμοποίησε κινητά μεταλλικά στοιχεία για την εκτύπωση των βιβλίων Το 1500 λειτουργούσαν τυπογραφεία σε 236 ευρωπαϊκές πόλεις και είχαν εκδοθεί 30-35 χιλιάδες τίτλοι βιβλίων.

Η ΟΥΤΟΠΙΑ του Τ. Μουρ, 1516 Χαρακτηριστικό έργο της εποχής, εμπνευσμένο από την «Πολιτεία» του Πλάτωνα είναι η «Ουτοπία» του Τ. Μουρ. Η ζωή στο φανταστικό νησί χαρακτηρίζεται από απουσία ιδιωτικής περιουσίας κρατική ρύθμιση της οικονομίας θρησκευτική ανοχή πολιτική ελευθερία κατάληψη αξιωμάτων μέσω ψηφοφορίας αντικατάσταση της οικογένειας από δημόσιους θεσμούς κ.α..

ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ & ΓΡΑΜΜΑΤΑ Μισέλ ντε Μονταίν (1533-1592) - Δοκίμια Μιγκουέλ ντε Θερβάντες (1547-1616) – Δον Κιχώτης Ουίλλιαμ Σαίξπηρ (1564-1616) – Άμλετ, Οθέλλος, Μάκβεθ) Νικολό Μακιαβέλλι (1469-1527) - Ο ηγεμόνας.

ΓΕΩΚΕΝΤΡΙΣΜΟΣ ΗΛΙΟΚΕΝΤΡΙΣΜΟΣ Στο Αριστοτελικό – Πτολεμαϊκό σύστημα η Γη θεωρείται ακίνητη και κέντρο του σύμπαντος. Βλ. τη σημαντική έννοια της παράλλαξης Ο Πολωνός αστρονόμος Νικόλαος Κοπέρνικος με το έργο του “ De revolutionibus orbium coelestium, 1543” αποκαθήλωσε την Πτολεμαϊκή αστρονομία, τοποθετώντας στο κέντρο του Σύμπαντος τον Ήλιο αντί για τη Γη. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Η ΚΟΠΕΡΝΙΚΕΙΑ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Ο ΗΛΙΟΚΕΝΤΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΕΠΛΕΡ Για τους ανθρώπους του 16ου αι. ο ηλιοκεντρισμός δεν είχε μόνο αστρονομικό και γεωγραφικό νόημα. Ο Ήλιος λάμβανε κάποιες από τις λειτουργίες, οι οποίες ως εκείνη τη στιγμή αποδίδονταν αποκλειστικά στον Θεό.

Ο ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ Με την κατασκευή του τηλεσκοπίου (1609) και την παρουσίαση μιας σειράς αποδείξεων του ηλιοκεντρισμού, ο Γαλιλαίος προσέφερε στην Κοπερνίκεια επανάσταση την εμπειρική απόδειξη που της έλειπε.

ΙΑΤΡΙΚΗ –ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ-ΑΝΑΤΟΜΙΑ Θεόφραστος Παράκελσος (1493-1551) Αντρέ Βεσάλ (1514-1564)

Η ΝΕΑ ΑΤΛΑΝΤΙΔΑ Έργο του 1627 από τον Ρ. Μπέικον. Περιγράφει ένα παράδεισο τεχνολογίας, ένα τεράστιο εργαστήριο στο οποίο δημιουργούνται οι πιο ευφυείς εφευρέσεις, λύνοντας με επιστημονικό τρόπο κάθε ανθρώπινο πρόβλημα. Το πλοιάριο της ανθρώπινης νόησης βγαίνει έξω από τις Ηράκλειες στήλες, ένα μυθολογικό σύμβολο των ορίων της ανθρώπινης φύσης.

Η γέννηση της Αφροδίτης, έργο του Σάντρο Μποτιτσέλι. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ & ΕΡΓΑ ΤΕΧΝΗΣ

Η άνοιξη “Η αλληγορία της Άνοιξης”, έργο και αυτό του Σ. Μποτιτσέλι με μυθολογικές αναφορές που κρύβουν αρχές της Πλατωνικής φιλοσοφίας

Η ΣΧΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ «Η σχολή των Αθηνών», 1510, έργο του Ραφαήλ στο οποίο κεντρικές είναι οι μορφές του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Το κεντρικό μήνυμα του έργου είναι πως είναι δυνατή η συμφιλίωση της πλατωνικής με την αριστοτελική παράδοση σε ένα μοναδικό ιδανικό σοφίας. Υπάρχουν πρόσωπα που δεν μπορούν να ταυτοποιηθούν. 1: Zeno of Citium 2: Epicurus 3: (Federico II of Mantua?) 4: Boethius or Anaximander or Empedocles? 5: Averroes 6: Pythagoras 7: Alcibiades or Alexander the Great? 8: Antisthenes or Xenophon? 9: Hypatia (Francesco Maria della Rovere?) 10: Aeschines or Xenophon? 11: Parmenides? 12: Socrates 13: Heraclitus (Michelangelo) 14: Plato (Leonardo da Vinci) 15: Aristotle 16: Diogenes 17: Plotinus (Donatello?) 18: Euclid or Archimedes with students (Bramante)? 19: Zoroaster 20: Ptolemy? R: Apelles (Raphael) 21: Protogenes (Il Sodoma, Perugino, or Timoteo Viti)

Οι κεντρικές φιγούρες στη «Σχολή των Αθηνών» Ο Αριστοτέλης κρατά στο αριστερό του χέρι τα «Ηθικά Νικομάχεια», ενώ ο Πλάτων κρατά τον «Τίμαιο». Ένας συνδυασμός ανθρωπισμού, φιλοσοφίας, επιστημοσύνης. Η κίνηση επίσης των χεριών είναι ενδεικτική των ενδιαφερόντων των δύο φιλοσόφων.

ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΙΑΚΑ ΕΡΓΑ ΤΕΧΝΗΣ Λεονάρντο ντα Βίντσι, Μόνα Λίζα ή Τζοκόντα, 1505 Μιχαήλ Άγγελος, (Φλωρεντιανή Σχολή) Η δημιουργία του Αδάμ, 1508-1512

ΡΩΜΑΙΚΗ ΣΧΟΛΗ - ΡΑΦΑΗΛ ΣΑΝΤΙ ΒΕΝΕΤΙΚΗ ΣΧΟΛΗ – ΤΙΤΣΙΑΝΟ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΙΑΚΑ ΕΡΓΑ ΤΕΧΝΗΣ

ΑΛΜΠΡΕΧΤ ΝΤΥΡΕΡ Διάσημος ζωγράφος και χαράκτης (1471-1528) Στα έργα του εντοπίζονται τα χαρακτηριστικά της αναγεννησιακής τέχνης ως προς τα θέματα και την τεχνική, αλλά και στοιχεία σκοτεινά, όπως η δεισιδαιμονία και ο φόβος.

ΟΙ ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ ΙΕΡΩΝΥΜΟΣ ΜΠΟΣ (1450-1510) –ο προάγγελος του υπερρεαλισμού ΠΙΤΕΡ ΜΠΡΕΓΚΕΛ ο πρεσβύτερος (1525-1569) –απεικόνιση της καθημερινότητας των ανθρώπων

EL GRECO Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην Ισπανία. Στα έργα του διακρίνουμε την τεχνοτροπία της Αναγέννησης ως προς τα θέματα και την προοπτική, αλλά και τις επιρροές της βυζαντινής ζωγραφικής ως προς τις μορφές και την πνευματικότητα.