CANTIGAS DE SANTA MARÍA Tema 5 (parte I)

Uso da presentación Para a aplicación deste material será precisa unha aula cunha pantalla, un canón conectado a un portátil e conexión a internet. Ademais do que contén a presentación, pódese ampliar a información do tema a través de hiperenlaces, unhas veces ligados a páxinas web, outras a medios sonoros ou mesmo audiovisuais e outras simplemente aos anexos da propia presentación. Para todos eses enlaces aparecerá sempre a mesma simboloxía: unha cor chamativa nunha palabra ou conxunto de palabras remite a un enlace cunha páxina web que aporta información sobre ese termo. O símbolo dunha cámara de vídeo remite a un medio audiovisual propio ou da rede. O símbolo dun altofalante remite a un arquivo sonoro, ben propio ben tirado da rede. O símbolo dun libro antigo remite a textos. Canti-gas de amigo Sofia Rama

O cancioneiro relixioso está formado por 427 composicións escritas para seren cantadas en honor á Virxe. Forman parte da obra titulada Cantigas de Santa María. Todas elas foron elaboradas na corte de Afonso X, durante a segunda metade do século XIII. O rei foi o promotor da compilación, mais tamén foi autor da letra e da música de moitas destas cantigas. Entre os colaboradores do rei destaca o crego compostelán Airas Nunes. Esta obra exemplifica o prestixio acadado polo galego medieval como lingua lírica da Península naquela altura. Pero támén o afán do rei por afirmar o prestixio da súa corte toledana fronte á poderosa igrexa de Compostela. As cantigas, acompañadas das notacións musicais e dun amplo numero de miniaturas, representan un legado dunha importancia extraordinaria desde os puntos de vista literario, musical e pictórico. Cantigas de Santa María. Afonso X Reprodución facsímile da edición de finais do s.XIII.

Orixe e motivación 1. Tradición literaria mariana en Europa Occidental, xa en latín desde o século XI. 2. Afán didáctico e exemplarizante. Sincera devoción do rei cara a Virxe. 3. Afán literario e recompilatorio. Intención de compendiar o máximo número de poemas en loor da Virxe. 4. Interese propagandístico do rei Afonso X, quen agardaba do Papa obter o título de emperador. 5. Contribución a substituír a devoción ao apóstolo Santiago pola devoción mariana. 6. Interese por contrarrestar o grande prestixio de Compostela co novo e crecente prestixio de Toledo. FONTES Coleccións haxiográficas medievais latinas . Milagres tirados da tradición oral, moitos atribuídos ao apóstolo Santiago.  Experiencias persoais do rei e dos seus colaboradores. Campos afastados do relixioso. Coleccións escritas xa en romance, como : Milagros de Nuestra Señora, de Gonzalo de Berceo. Miracles de Notre Dame, de Gautier  de  Coincy

Autoría El Rey faze un libro, non porque él escriba con sus manos, mas porque compone las razones dél, e las enmienda, et regúa, et enderesça, e muestra la manera de cómo se deben fazer, desí escríbelas qui él manda, pero dezimos por esta razón que el Rey faze el libro. Inicio da General Estoria, Afonso X Concepto de “autoría rexia” Manuscrito da Grande e general estoria (códice do Escorial)

Autoría AFONSO X Afonso X (rei de 1257 a 1284) foi acredor de numerosos fracasos políticos e militares, pero o seu reinado foi espléndido, culturalmente falando, para a lingua castelá. Lírica relixiosa galego-portuguesa. Cantigas de Santa María (obra que ficou interrompida en 1284 coa morte do rei) Obra individual: O rei foi o autor directo de 10 cantigas que narran algún acontecemento autobiográfico: que eu fiz, eu fige que fiz… Obra colectiva: O rei foi o director dun equipo formado por: Aportadores de fontes Tradutores Músicos Poetas Debuxantes de miniaturas

Autoría AFONSO X Lírica relixiosa galego-portuguesa. Cantigas de Santa María Don Affonso de Castela, De Toledo, de Leon Rey e ben des Compostela Ta o reyno d’ Aragon, De Cordova, de Jahen, De Sevilla outrossi E de Murça, u gran ben Lle fez Deus, com’ aprendi, Do Algarve, que gaou De mouros e nossa ffe Meteu y, e ar pobrou Badallouz, que reyno é Muit’ antigu’, e que tolleu A mouros Nevl’ e Xerez, Beger, Medina prendeu E Alcala d’ outra vez, E que dos Romaos Rey É per dereit’ e Sennor, Este livro, com’ achei, Fez a onrr’ e a loor Da Virgen Santa Maria, Que este Madre de Deus, En que ele muito fia. Poren dos miragres seus Fezo cantares e soes, Saborosos de cantar, Todos de sennas razoes, Com’ y podedes achar. PRÓLOGO A ou INTITULATIO, texto introdutorio á obra, única peza sen notación musical.

Autoría AFONSO X Lírica relixiosa galego-portuguesa. Cantigas de Santa María (obra que ficou interrompida en 1284 coa morte do rei) Lírica profana galego-portuguesa Pergamiño Vindel coas Cantigas de amigo de Martín Codax O rei foi un dos autores destacados da nosa Lírica Profana, até 44 composicións son do seu puño e letra: 5 cantigas amorosas: Cantigas de amigo e de amor 39 cantigas de burlas: escarnios e maldicires contra os seus inimigos políticos

Autoría AFONSO X Lírica relixiosa galego-portuguesa. Cantigas de Santa María (obra que ficou interrompida en 1284 coa morte do rei) Lírica profana galego-portuguesa Prosa histórica castelá. Crónica General e General Estoria Manuscrito de la Estoria de España ou Primera Crónica General

Autoría AFONSO X Lírica relixiosa galego-portuguesa. Cantigas de Santa María (obra que ficou interrompida en 1284 coa morte do rei) Lírica profana galego-portuguesa Prosa histórica castelá. Crónica General e General Estoria Prosa xurídica castelá. Libro de las Siete Partidas

Autoría AFONSO X Lírica relixiosa galego-portuguesa. Cantigas de Santa María (obra que ficou interrompida en 1284 coa morte do rei) Lírica profana galego-portuguesa Prosa histórica castelá. Crónica General e General Estoria Prosa xurídica castelá. Libro de las Siete Partidas Asuntos varios en castelán. Tratados de xadrez. Libro dos xogos

Autoría AFONSO X Lírica relixiosa galego-portuguesa. Cantigas de Santa María (obra que ficou interrompida en 1284 coa morte do rei) Lírica profana galego-portuguesa Prosa histórica castelá. Crónica General e General Estoria Prosa xurídica castelá. Libro de las Siete Partidas Asuntos varios en castelán. Tratados de xadrez. Libro dos xogos Renovación e expansión da Escola de Tradutores de Toledo Palacio do rei Don Pedro, sede da Escola de Tradutores de Toledo

Autoría AFONSO X Lírica relixiosa galego-portuguesa. Cantigas de Santa María (obra que ficou interrompida en 1284 coa morte do rei) Lírica profana galego-portuguesa Prosa histórica castelá. Crónica General e General Estoria Prosa xurídica castelá. Libro de las Siete Partidas Asuntos varios en castelán. Tratados de xadrez. Libro dos xogos Primeira normativa do castelán: “castellano drecho”. E máis… Renovación e expansión da Escola de Tradutores de Toledo Lapidario, tratado médico e máxico Táboas afonsís sobre astronomía

Autoría Cantigas de Santa María AFONSO X 6 TROBADORES AIRAS NUNES AIRAS NUNES foi un clérigo e trobador compostelán artífice da maior parte dos textos das Cantigas de Santa María, segundo o investigador W. Mettmann

Códices As Cantigas de Santa María chegaron a nós a través de catro códices do s. XIII, procedentes da corte de Afonso X. Todos diferentes, de grande riqueza musical e con máis de 1.500 miniaturas dun valor artístico e testemuñal incalculábel. Estes códices constitúen verdadeiras xoias artísticas pola súa complexidade artística (poesía, música e pintura). Por iso son un dos monumentos da cultura europea de todos os tempos. CÓDICE DE TOLEDO (To) Primeira redacción da obra (1257) 128 cantigas Notación musical Non miniaturas Depositado na Biblioteca Nacional de Madrid CÓDICE DE FLORENCIA (F) Parece unha continuación do códice T 104 cantigas Non notación musical Con miniaturas Depositado na Biblioteca Nacional de Florencia

CÓDICE DO ESCORIAL (E) Coñecido como o “códice dos músicos” 417 cantigas Notación musical 40 miniaturas Depositado na Biblioteca do Escorial Códices As Cantigas de Santa María chegaron a nós a través de catro códices do s. XIII, procedentes da corte de Afonso X. Todos diferentes, de grande riqueza musical e con máis de 1.500 miniaturas dun valor artístico e testemuñal incalculábel. Estes códices constitúen verdadeiras xoias artísticas pola súa complexidade artística (poesía, música e pintura). Por iso son un dos monumentos da cultura europea de todos os tempos. CÓDICE Do ESCORIAL (T) Coñecido como “códice rico” 193 cantigas Notación musical 1275 miniaturas 24 prosificacións casteláns das primerias cantigas Depositado na Biblioteca do Escorial

Estrutura da obra Cinco Festas do Noso Señor Cinco Festas de Santa María Dos sete pesares que viu Santa María do seu fillo Unha MAIA, que celebra a chegada da primavera) 2 prólogos en verso 356 cantigas narrativas (milagres) 41 cantigas de loor (transposición ao divino da cantiga de amor) Petiçon final

Tipos CANTIGAS NARRATIVAS. ESTRUTURA Intervención da Virxe, resolvendo satisfactoriamente todos os problemas que se presentaban Louvanza e admiración cara á figura da Virxe Introdución na se que explica cal é o milagre que vai contar a cantiga Refrán, que se repetirá despois de cada estrofa Presentación do protagonista, cando se atopa en perigo ou cando se debate co pecado CANTIGAS LÍRICAS. TIPOS Textos en forma de oración Textos de loanza Cantos de loor en honra de María Cinco Festas do Noso Señor Cinco Festas de Santa María Dos sete pesares que viu Santa María do seu fillo A única MAIA que coñecemos Miragres Loor

(Esta é como Santa María ameaçou o bispo que descomungou o crérigo que non sabía dizer outra missa senón a súa) Quen loar podía, com’ela querría, a Madre de quen o mundo fez, sería de bon sén Dest’un gran miragre / vos contarei ora, que Santa María / fez, que por nos ora, duu que al, fora a sa missa, ora- çón nunca per ren outra sabía dizer mal nen ben Quen loar podía… Onde ao Bispo /daquele bispado en que el morava / foi end’acusado; e ant’el chamado e empreguntado foi, se era ren o que oía del. Respos: “O ben”. Quen loar podía… Poi-lo Bispo soube / per el a verdade, mandoulle tan toste / mui sen piedade que a vezindade leixas’da cidade tost’e sen desdén e que sa vía logo se foss’en Quen loar podía… Aquela noite’ ouve / o Bispo veuda a Santa María / con cara sannuda, dizéndolle: “Muda mui’atrevuda sentença ca ten que gran folía fezist’. E porén Quen loar podía… Te dig’ e ti mando / que destas perfías te quites; e se non, / d’ oj’ a trinta días morte prenderías e alá irías u dem’ os seus ten na sa bailía, ond’ ome non vén” Quen loar podía… O Bispo levouse / mui de madrugada, e deu ao preste / sa raçón dobrada. “E missa cantada com’ acostumada ás”, disse, “mantén da que nos guía, ca assí convén”. Quen loar podía… Tipos CANTIGAS NARRATIVAS Introdución (Razón) Refrán Presentación do protagonista Inter-ven-ción da Virxe, Lou-vanza á Virxe 356 cantigas que narran milagres. A súa intención é didáctico-relixiosa

Tipos CANTIGAS LÍRICAS 41 Cantos de loor en honra de María ou CANTIGAS DE LOOR, intercaladas cada nove composicións entre os milagres narrados, ocupando os número 1, 10, 20, … Seguen o esquema do fin’ amors e das cantigas de amor (Esta é de loor de Santa María, com’ é fremosa e boa e á gran poder) Rosa das rosas e Fror das frores Dona das donas, Sennor das sennores. Rosa de beldad’ e de pracer E Fror d’ alegria e de prazer, Dona en mui piadosa seer, Sennor en toller coitas e doores. Rosa das rosas e Fror das frores Dona das donas, Sennor das sennores. Atal Sennor dev’ ome muit’ amar, Que de todo mal o pode guardar, E pódell’ os pecados perdoar, Que faz no mundo per maos sabores. Rosa das rosas e Fror das frores Dona das donas, Sennor das sennores. Dévemola muit’ amar e sevir, Ca punna de nos guardar de falir, Des i dos erros nos faz repentir, Que nós fazemos come pecadores. Rosa das rosas e Fror das frores Dona das donas, Sennor das sennores. Esta dona que tenno por sennor E de que quero seer trobador, Se eu per ren sser trobador, Se eu per ren poss’ aver seu amor, Rosa das rosas e Fror das frores Dona das donas, Sennor das sennores. Loan-za da dama Tema amo-roso Feu-da-lismo Mode-lo: canti-ga de amor Introdu-ción (Razón) Refrán

Temática CANTIGAS NARRATIVAS Tradicionais. Relatan un milagre moi popular Históricas. Fan referencia a acontecementos sociopolíticos Fantásticas. Expoñen situacións moi imaxinativas Íntimas. Mostran unha relación persoal entre o eu-poetico e a Virxe Familiares. Narran un milagre acontecido nos círculos próximos ao rei Grandísima variedade tematica que ofrece un cadro vivo de tipos e costumes da sociedade da época (mouros, xudeus, clerigos, monxas, escudeiros, artistas, mercadores…) CANTIGAS LÍRICAS de LOOR Transposición ao divino da cantiga de amor trobadoresca. Loanza da Virxe, como Senhor Oposición entre o amor humano e o amor divino (Eva: o pecado / María: a salvación) O rei preséntase como un entendedor, nunha relación mística coa súa Senhor, a quen rende vasalaxe María aparece cos seus dons maternais, como intercesora ante Deus e como auxilio dos aflixidos Carácter hímnico Marioloxio

Recursos formais 3. Grafías ll e nn, para lh e nh dos Cancioneiros profanos. 2. Ausencia de latinismos e castelanismos, mais presenza de provenzalismos. Linguaxe artisiticamente traballada e culta, pero non artificiosa, pois apóiase no uso vivo da lingua aínda que non o reproduza. 6. Grandísima variedade métrica e estrófica, provocadas pola melodía musical á que servían de base. 7. A estrofa máis empregada é o VIRELAI ou ZÉXEL (AA, bbb a) 4. Cantigas de refrán. 8. A medida dos versos vai desde 4 a 17 sílabas. 9. Uso frecuente do encabalgamento, mesmo violento, chegando a dividir unha palabra en dous versos. 10. Grande virtuosismo musical, polo que deben ser escoitadas 5. Rima consoante.

(Esta é como un ome que ya a Santa Maria de Salas achou un dragon na carreira e mató-o, e el ficou gafo de poçon, e pois sãou-o Santa Maria.)           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon,           pois madr' é do que trillou o basilisqu' e o dragon. Dest' avo un miragre a un ome de Valença que ya en romaria a Salas soo senlleiro, ca muit' ele confiava na Virgen Santa Maria;           mas foi errar o camynno, e anoiteceu-ll' enton           per u ya en un monte, e viu d'estranna faiçon           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... A ssi vir ha bescha come dragon toda feita, de que foi muit'espantado; pero non fugiu ant' ela, ca med' ouve se fogisse que seria acalçado;           e aa Virgen beita fez logo ssa oraçon           que o guardasse de morte e de dan' e d' ocajon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... A oraçon acabada, colleu en ssi grand' esforço e foi aa bescha logo e deu-ll' ha espadada con seu espadarron vello, que a tallou per meogo,           assi que en duas partes lle fendeu o coraçon;           mas ficou enpoçõado dela des essa sazon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... Ca o poçon saltou dela e feriu-o eno rosto, e outrossi fez o bafo que lle saya da boca, assi que a poucos dias tornou atal come gafo;           e pos en ssa voontade de non fazer al senon           yr log' a Santa Maria romeiro con seu bordon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... Aquesto fez el muy cedo e meteu-ss' ao camo con seu bordon ena mão; e des que chegou a Salas chorou ant' o altar muito, e tan toste tornou são.           E logo os da eigreja loaron con procisson           a Virgen, que aquel ome guariu de tan gran lijon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... 1. Linguaxe artisitica-mente traballa-da e culta, pero non artificio-sa, pois apóiase no uso vivo da lingua aínda que non o reprodu-za con fidelida-de.

(Esta é como un ome que ya a Santa Maria de Salas achou un dragon na carreira e mató-o, e el ficou gafo de poçon, e pois sãou-o Santa Maria.)           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon,           pois madr' é do que trillou o basilisqu' e o dragon. Dest' avo un miragre a un ome de Valença que ya en romaria a Salas soo senlleiro, ca muit' ele confiava na Virgen Santa Maria;           mas foi errar o camynno, e anoiteceu-ll' enton           per u ya en un monte, e viu d'estranna faiçon           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... A ssi vir ha bescha come dragon toda feita, de que foi muit'espantado; pero non fugiu ant' ela, ca med' ouve se fogisse que seria acalçado;           e aa Virgen beita fez logo ssa oraçon           que o guardasse de morte e de dan' e d' ocajon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... A oraçon acabada, colleu en ssi grand' esforço e foi aa bescha logo e deu-ll' ha espadada con seu espadarron vello, que a tallou per meogo,           assi que en duas partes lle fendeu o coraçon;           mas ficou enpoçõado dela des essa sazon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... Ca o poçon saltou dela e feriu-o eno rosto, e outrossi fez o bafo que lle saya da boca, assi que a poucos dias tornou atal come gafo;           e pos en ssa voontade de non fazer al senon           yr log' a Santa Maria romeiro con seu bordon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... Aquesto fez el muy cedo e meteu-ss' ao camo con seu bordon ena mão; e des que chegou a Salas chorou ant' o altar muito, e tan toste tornou são.           E logo os da eigreja loaron con procisson           a Virgen, que aquel ome guariu de tan gran lijon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... 2. Ausencia de latinis-mos e castela-nismos, mais presenza de proven-zalismos.

(Esta é como un ome que ya a Santa Maria de Salas achou un dragon na carreira e mató-o, e el ficou gafo de poçon, e pois sãou-o Santa Maria.)           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon,           pois madr' é do que trillou o basilisqu' e o dragon. Dest' avo un miragre a un ome de Valença que ya en romaria a Salas soo senlleiro, ca muit' ele confiava na Virgen Santa Maria;           mas foi errar o camynno, e anoiteceu-ll' enton           per u ya en un monte, e viu d'estranna faiçon           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... A ssi vir ha bescha come dragon toda feita, de que foi muit'espantado; pero non fugiu ant' ela, ca med' ouve se fogisse que seria acalçado;           e aa Virgen beita fez logo ssa oraçon           que o guardasse de morte e de dan' e d' ocajon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... A oraçon acabada, colleu en ssi grand' esforço e foi aa bescha logo e deu-ll' ha espadada con seu espadarron vello, que a tallou per meogo,           assi que en duas partes lle fendeu o coraçon;           mas ficou enpoçõado dela des essa sazon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... Ca o poçon saltou dela e feriu-o eno rosto, e outrossi fez o bafo que lle saya da boca, assi que a poucos dias tornou atal come gafo;           e pos en ssa voontade de non fazer al senon           yr log' a Santa Maria romeiro con seu bordon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... Aquesto fez el muy cedo e meteu-ss' ao camo con seu bordon ena mão; e des que chegou a Salas chorou ant' o altar muito, e tan toste tornou são.           E logo os da eigreja loaron con procisson           a Virgen, que aquel ome guariu de tan gran lijon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... 3. Grafías ll e nn, para o lh e nh dos Can-cionei-ros profa-nos.

(Esta é como un ome que ya a Santa Maria de Salas achou un dragon na carreira e mató-o, e el ficou gafo de poçon, e pois sãou-o Santa Maria.)           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon,           pois madr' é do que trillou o basilisqu' e o dragon. Dest' avo un miragre a un ome de Valença que ya en romaria a Salas soo senlleiro, ca muit' ele confiava na Virgen Santa Maria;           mas foi errar o camynno, e anoiteceu-ll' enton           per u ya en un monte, e viu d'estranna faiçon           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... A ssi vir ha bescha come dragon toda feita, de que foi muit'espantado; pero non fugiu ant' ela, ca med' ouve se fogisse que seria acalçado;           e aa Virgen beita fez logo ssa oraçon           que o guardasse de morte e de dan' e d' ocajon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... A oraçon acabada, colleu en ssi grand' esforço e foi aa bescha logo e deu-ll' ha espadada con seu espadarron vello, que a tallou per meogo,           assi que en duas partes lle fendeu o coraçon;           mas ficou enpoçõado dela des essa sazon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... Ca o poçon saltou dela e feriu-o eno rosto, e outrossi fez o bafo que lle saya da boca, assi que a poucos dias tornou atal come gafo;           e pos en ssa voontade de non fazer al senon           yr log' a Santa Maria romeiro con seu bordon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... Aquesto fez el muy cedo e meteu-ss' ao camo con seu bordon ena mão; e des que chegou a Salas chorou ant' o altar muito, e tan toste tornou são.           E logo os da eigreja loaron con procisson           a Virgen, que aquel ome guariu de tan gran lijon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... 4. Cantigas de refrán. REFRÁN

(Esta é como un ome que ya a Santa Maria de Salas achou un dragon na carreira e mató-o, e el ficou gafo de poçon, e pois sãou-o Santa Maria.)           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon,           pois madr' é do que trillou o basilisqu' e o dragon. Dest' avo un miragre a un ome de Valença que ya en romaria a Salas soo senlleiro, ca muit' ele confiava na Virgen Santa Maria;           mas foi errar o camynno, e anoiteceu-ll' enton           per u ya en un monte, e viu d'estranna faiçon           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... A ssi vir ha bescha come dragon toda feita, de que foi muit'espantado; pero non fugiu ant' ela, ca med' ouve se fogisse que seria acalçado;           e aa Virgen beita fez logo ssa oraçon           que o guardasse de morte e de dan' e d' ocajon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... A oraçon acabada, colleu en ssi grand' esforço e foi aa bescha logo e deu-ll' ha espadada con seu espadarron vello, que a tallou per meogo,           assi que en duas partes lle fendeu o coraçon;           mas ficou enpoçõado dela des essa sazon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... Ca o poçon saltou dela e feriu-o eno rosto, e outrossi fez o bafo que lle saya da boca, assi que a poucos dias tornou atal come gafo;           e pos en ssa voontade de non fazer al senon           yr log' a Santa Maria romeiro con seu bordon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... Aquesto fez el muy cedo e meteu-ss' ao camo con seu bordon ena mão; e des que chegou a Salas chorou ant' o altar muito, e tan toste tornou são.           E logo os da eigreja loaron con procisson           a Virgen, que aquel ome guariu de tan gran lijon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... AA BBAA CCAA DDAA EEAA FFAA 5. Rima conso-ante.

(Esta é como un ome que ya a Santa Maria de Salas achou un dragon na carreira e mató-o, e el ficou gafo de poçon, e pois sãou-o Santa Maria.)           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon,           pois madr' é do que trillou o basilisqu' e o dragon. Dest' avo un miragre a un ome de Valença que ya en romaria a Salas soo senlleiro, ca muit' ele confiava na Virgen Santa Maria;           mas foi errar o camynno, e anoiteceu-ll' enton           per u ya en un monte, e viu d'estranna faiçon           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... A ssi vir ha bescha come dragon toda feita, de que foi muit'espantado; pero non fugiu ant' ela, ca med' ouve se fogisse que seria acalçado;           e aa Virgen beita fez logo ssa oraçon           que o guardasse de morte e de dan' e d' ocajon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... A oraçon acabada, colleu en ssi grand' esforço e foi aa bescha logo e deu-ll' ha espadada con seu espadarron vello, que a tallou per meogo,           assi que en duas partes lle fendeu o coraçon;           mas ficou enpoçõado dela des essa sazon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... Ca o poçon saltou dela e feriu-o eno rosto, e outrossi fez o bafo que lle saya da boca, assi que a poucos dias tornou atal come gafo;           e pos en ssa voontade de non fazer al senon           yr log' a Santa Maria romeiro con seu bordon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... Aquesto fez el muy cedo e meteu-ss' ao camo con seu bordon ena mão; e des que chegou a Salas chorou ant' o altar muito, e tan toste tornou são.           E logo os da eigreja loaron con procisson           a Virgen, que aquel ome guariu de tan gran lijon.           Ben pode Santa Maria guarir de toda poçon... AA BBAA CCAA DDAA EEAA FFAA 7. A estrofa máis empre-gada é o VIRELAI ou ZÉXEL (AA, BBA, AA), sobre cuxo modelo se estable-cen diversas variantes (AA, BBAA, AA) REFRÁN MUDANZA VERSOS DE VOLTA

(Esta é de loor). Santa Maria, Strela do dia, mostra-nos via pera Deus e nos guia. Ca veer faze-los errados que perder foran per pecados entender de que mui culpados son; mais per ti son perdõados da ousadia que lles fazia fazer folia mais que non deveria. Santa Maria... Amostrar-nos deves carreira por gãar en toda meneira a sen par luz e verdadeira que tu dar-nos podes senlleira; ca Deus a ti a outrorgaria e a querria por ti dar e daria. Santa Maria... Guiar ben pod'o teu siso mais ca ren pera perayso u Deus ten sempre goy'e riso pora quen en el creer quiso; e prazer-m-ia se te prazia que foss'a mia alm'en tal compannia. Santa Maria... REFRÁN INICIAL aaaa 6. Grandí-sima varieda-de métrica e estrófica, provoca-das pola melodía musical á que servían de base. COBRA 1 bbbbaaaa COBRAS 2 e 3 ccccaaaa ddddaaaa

(Esta é como Santa María ameaçou o bispo que descomungou o crérigo que non sabía dizer outra missa senón a súa) Quen loar podía, com’ela querría, a Madre de quen o mundo fez, sería de bon sén Dest’un gran miragre / vos contarei ora, que Santa María / fez, que por nos ora, duu que al, fora a sa missa, ora- çón nunca per ren outra sabía dizer mal nen ben Quen loar podía… Onde ao Bispo /daquele bispado en que el morava / foi end’acusado; e ant’el chamado e empreguntado foi, se era ren o que oía del. Respos: “O ben”. Quen loar podía… (…) 8. A medida dos versos vai desde 4 a 17 sílabas.

(Esta é como Santa María ameaçou o bispo que descomungou o crérigo que non sabía dizer outra missa senón a súa) Quen loar podía, com’ela querría, a Madre de quen o mundo fez, sería de bon sén Dest’un gran miragre / vos contarei ora, que Santa María / fez, que por nos ora, duu que al, fora a sa missa, ora- çón nunca per ren outra sabía dizer mal nen ben Quen loar podía… Onde ao Bispo /daquele bispado en que el morava / foi end’acusado; e ant’el chamado e empreguntado foi, se era ren o que oía del. Respos: “O ben”. Quen loar podía… (…) 9. Uso frecuente do encabalga-mento, mesmo violento, chegando a dividir unha palabra en dous versos.

(Esta é de loor). Santa Maria, Strela do dia, mostra-nos via pera Deus e nos guia. Ca veer faze-los errados que perder foran per pecados entender de que mui culpados son; mais per ti son perdõados da ousadia que lles fazia fazer folia mais que non deveria. Santa Maria... Amostrar-nos deves carreira por gãar en toda meneira a sen par luz e verdadeira que tu dar-nos podes senlleira; ca Deus a ti a outrorgaria e a querria por ti dar e daria. Santa Maria... Guiar ben pod'o teu siso mais ca ren pera perayso u Deus ten sempre goy'e riso pora quen en el creer quiso; e prazer-m-ia se te prazia que foss'a mia alm'en tal compannia. Santa Maria... 10. Grande virtuo-sismo musi-cal, polo que deben ser escoi-tadas e non lidas.

Actividades... 1. Entra no seguinte enlace para escoitar a Cantiga de Santa María Rosa das rosas e explica que erro se cometeu nesa páxina web. 2. Olla a seguinte miniatura das Cantigas de Santa María e busca información sobre o instrumento que utilizan os menestreis na mesma. Podes consultar as seguintes páxinas: Imaxes de músicos que acompañan os textos das cantigas do Rei Alfonso X "O Sabio". http://youtu.be/A_G68CbDIqc Galería de instrumentos medivais: http://cantigas.webcindario.com/imagenes/albuminstrumentos/indice.htm Instrumentos musicais galegos: http://usuarios.multimania.es/aureano/musica/instrumentos.htm 3. Clicando sobre o documento Santa María, strela do día, podes acceder ao blogue Analise Musical do IES Antón Fraguas, onde podes ler un comentario musical desta cantiga 100. Ao finalizar a túa busca, explica a importancia da notación musical nas cantigas. 4. O documento anterior recolle a notación musical para a cantiga 100. Averigua por que só as cantigas de loor aparecen nos números 1,10, 20, 30…, 100, 200… Que valor simbólico teñen eses números?

Actividades... 5. Averigua a relación de Afonso X e da súa esposa, dona Violante, coa vila galega de Allariz. Ademais sitúaa nun mapa do Antigo Reino de Galiza. 6. No texto que inicia a obra das Cantigas de Santa María, coñecido como Prólogo A, enuméranse unha longa serie de topónimos da Península Ibérica. Explica que función teñen no texto e sitúaos nun mapa peninsular. 7. Elabora un comentario da cantiga 60, explicando o xénero menor ao que pertence así como as características que comparte coas cantigas de amor. 8. A tradición xudeo-cristiá presenta unha idea negativa da muller, baseada na Eva bíblica. A muller era e é contemplada como o xerme do pecado, o mal do mundo. Fronte a ela a Virxe (Ave) é o símbolo da perfección, da espiritualidade… Fronte á Eva mundana, as Cantigas contrapoñen unha Ave relixiosa, cristiá, tal e como se expón na cantiga 60. Comenta brevemente a historia bíblica de Adán e Eva, explicando por que a Eva simboliza o pecado, a tentación para o home. Finalmente, expón a túa visión sobre o trato que a Igrexa Católica dá na nosa sociedade á muller. Esta é de loor de Santa Maria, do departimento que á entre Ave e Eva.   Entre Av' e Eva gran departiment' á.   Ca Eva nos tolleu o Parays' e Deus, Ave nos y meteu; porend', amigos meus: Entre Av' e Eva gran departiment' á.   Eva nos foi deitar do dem' en sa prijon, e Ave en sacar; e por esta razon: Entre Av' e Eva gran departiment' á.   Eva nos fez perder amor de Deus e ben, e pois Ave aver no-lo fez; e poren: Entre Av' e Eva gran departiment' á.   Eva nos ensserrou os çeos sen chave, e Maria britou as portas per Ave. Entre Av' e Eva gran departiment' á. Cantiga 60

Tarefa: MILAGRE BD Trátase de crear un cartaz semellante ao que aquí aparece, pero seguindo as pautas estéticas dos cómics ou bandas deseñadas de hoxe. Para o cal debes seguir estes pasos: Entra nesta páxina web http://cantigas.webcindario.com/cantigas/cantiga7/cantiga_7.htm e le a cantiga á cal acompañan estas miniaturas. Clicando sobre cada unha das miniaturas descubrirás unha explicación en español á mesma, relacionada co texto da cantiga. Entra nesta outra páxina web http://www.culturagalega.org/noticia.php?id=17861 e le a nova sobre a consideración das Cantigas de Santa María como as primeiras Bandas Deseñadas da Historia. Entendido o milagre que esta cantiga 7 narra, deberás debuxar novas viñetas que recollan a mesma historia, pero desde unha perspectiva actual. Podes axudarte buscando modelos nesta páxina web http://www.culturagalega.org/bd/ Sofia Rama

FONTES Información xeral: Sobre as Cantigas: Galipedia Dolores Vilavedra X. Freire López Apuntamentos USC P. Calahorra Martínez Páxina web española: Cantigas de Santa María. Alfonso X el Sabio Blogue portugués: Montalvo Páxina web en inglés: Centro de Estudos das C.de S. M.da Univ.Oxford Páxina británica con facsímiles das cantigas Páxina francesa: Marcel Arnaux Curiosidade: Páxina xaponesa Sobre Afonso X: Galipedia Wikipedia en español Páxina web de Historia da Literatura Española Sobre Airas Nunes Orixe e motivacións: Mariología Textos: Páxina francesa: Cantigas de Santa María Wikisource galega: textos Wikisource portuguesa: textos Páxina de usuarios multimania: aureano Páxina española: historiaviva Edicións da obra Música: Son de poetas Camino de musica Auricular digital Blogue do Conservatorio de Vigo Blogue de Música no IES Antón Fraguas Vídeos: Cantigas de Santa María en youtube Música e miniaturas Muito demostra a Virgen Escola de Tradutores de Toledo Presentacións: Xenevra Loli Cid HOXE: Suso de Toro Salón do Cómic de Granada Gulbenkian. Lisboa, 2005 Enlaces comprobados o 21/06/2011 Sofia Rama

IMAXES IMAXES RECOLLIDAS ENTRE O 17/06/2011 E O 22/06/2011. CLICANDO SOBRE ELAS LEVARANNOS AO SEU LUGAR DE PROCEENCIA.

BIBLIOGRAFÍA Literatura Galega Medieval (Manual e antoloxía), Xosé Ramón Pena, ed. Sotelo Blanco. Santiago de Compostela, 1993. Literatura Galega. Aportacións a una Historia crítica. Anxo Tarrío Varela, ed. Xerais. Vigo, 1994. Lecturas de nós. Introdución á Literatura Galega. Ramón Gutiérrez Izquierdo, ed. Xerais. Vigo, 2000. Literatura Galega da Idade Media ao século XIX. Elvira Roiz Mesías e Manuel Rei Romeu, ed. A Nosa Terra. 2002 Lingua e Literatura 1 - Bacharelato, VVAA, ed. Xerais. Vigo, 2005 Lingua e Literatura 1 – Bacharelato, VVAA, Consorcio editorial Galego. Vigo, 2008. Lingua Galega e Literatura. Bacharelato. A Literatura, VVAA, ed. Galaxia. Vigo, 2001. A Literatura Medieval. Dolores Vilavedra, ed. AELG, co apoio de Xunta de Galicia, Tourgalicia e Xacobeo 2010 Historia da Literatura Galega. X. M. Freire López (?) Sofia Rama