Inşaat Sektöründe Bilgi Modelleme Yaklaşımı ve IFC İnşaat Bilgi Modeli Ümit Işıkdağ University of Salford

Ürün Verisi Değişimi Tüm üretim sektörlerinde ,üretim sürecinde kullanılan yazılımların artması,süreç ve üretime katılan değişik gruplar içerisindeki çizim tabanlı veri değişimini zorlaştırmaya başlarken ,diğer yandan çizim dışındaki ürün verisini taşıyan ilişikisel/nesnel veritabanlarının çok büyük projelerde yetersiz kaldığı gözlemlenmiştir.

Bilgi Modelleri Tüm ürün verisinin(çizim ve diğer ilişkili veriler) tekil yapı içerisinde ifade edilmesine olanak veren bilgi modelleri, konsept modeller olup,ilişkisel ve nesnel veri modellerin bir üst seviyesinde yer almaktadır

Veri Degisim Araci Olarak Bilgi Modelleri Uretim sürecindeki değişik uygulamalar tarafından çizim ve ilişkili verilerden üretilen standart bilgi modelleri uygulamalar arasında değişilebilmektedir.

Bilgi Modelleri ve VT Bilgi modellleri, nesnel veya ilişkisel modellere dönüştürülebilmekte,ve nesnel veya ilişkisel veritabanlarına aktarılabilmekte veya bilgi modeli veritabanlarında saklanabilmektedir.

Veri / Bilgi Modelleri Veri modelleri ilişkisel,nesnel,ağ,hiyerarşik vb) kendisi ile tanımlanan verinin doğrudan bilgi işleme sürecine girebilmesi hedefi ile oluşturulurken,bilgi modelleri ise bundan farklı olarak, ürüne ait ve o ürünün üretim sürecindeki tüm verileri kapsamak üzere tasarlanmıştır.

ISO10303/STEP Uluslararası standardizasyon kuruluşu(ISO)’nun TC184/SC4 teknik komitesinin bilgi modellerini kavramsal yapıdan fiziksel (uygulanabilir) yapıya getirmek amaçlı geliştirdiği standartlar serisi ISO10303 yada STEP olarak anılmaktadır.

ISO 10303 (STEP) * ISO10303 standartlar serisi bilgi modellerinin tanımlanacağı dilleri(EXPRESS,EXPRESS-G,EXPRESS-X), bilgi modeli ile tanımlanmış verinin ifade edilme şeklini(P21),bilgi modellerine erişmek için standart arayüzü (SDAI) ve değişik sektörler için bazı standart bilgi modeli yapılarını diğer bir ifade ile uygulama protokollerini(AP203,AP204 vb) içermektedir.

EXPRESS Bilgi Modelleme Dili Bilgi yapıları ISO10303 standardı tarafından tanımlanan EXPRESS bilgi modelleme dili ile ifade edilmektedir.Bilgi modelleme dili (EXPRESS) ile ifade edilen yapılar birer meta model olarak da düşünülebilir.

Örnek Bilgi Modeli(Meta-Model) SCHEMA basit_ornek_sema; TYPE etiket = STRING; END_TYPE; TYPE renk = ENUMERATION OF (kirmizi, yesil, mavi); END_TYPE; TYPE uzunluk_olcusu= REAL; END_TYPE; TYPE nokta = REAL; END_TYPE; ENTITY sekil SUPERTYPE OF (ONEOF (daire, ucgen, dikdortgen)); birim_adi : etiket; birim_rengi : OPTIONAL renk; kenar_sayisi : INTEGER; END_ENTITY; ENTITY daire SUBTYPE OF (sekil); cap : real; END_ENTITY; ENTITY ucgen SUBTYPE OF (sekil); kenar1_uzunluk, kenar2_uzunluk, kenar3_uzunluk: uzunluk_olcusu; END_ENTITY; ENTITY dikdortgen SUPERTYPE OF (kare) SUBTYPE OF (sekil); yukseklik : uzunluk_olcusu; genislik : uzunluk_olcusu; END_ENTITY; ENTITY kare SUBTYPE OF (dikdortgen); END_ENTITY; ENTITY kartezyen_nokta; x : nokta; y : nokta; z : OPTIONAL nokta; END_ENTITY; ENTITY cizgi; nokta_baslangic : kartezyen_nokta; nokta_son : kartezyen_nokta; END_ENTITY; ENTITY coklu_cizgi; cizgiler : LIST OF cizgi; END_ENTITY; END_SCHEMA;

Örnek p21(Veri) dosyası ISO-10303-21; HEADER; FILE_DESCRIPTION((),'2;1'); FILE_NAME('deneme_model', '2003-08-28T00:23:14', ('sdai-user'), ('ANONYMOUS ORGANISATION'), ‘EXPRESS File created by...... ', $, $); FILE_SCHEMA(('BASIT_ORNEK_SEMA')); ENDSEC; DATA; #1= SEKIL('aaa',.MAVI.,3); #2= KARE('kare1',.SARI.,4,12.,12.); #3= UCGEN('ucgen1',.MAVI.,4,12.,32.,32.); #4= COKLU_CIZGI(()); #6= CIZGI($,$); ENDSEC; END-ISO-10303-21;

Bilgi Modeline Erişim Express dili ile oluşturulan meta-modeller(bilgi modelleri) ile (biçimlendirilerek)ifade edilen ürün veri yapıları(P21 dosyaları) Uygulamalar arasında değişilebilmekte Dosya yapısında saklanabilmekte İlişkisel veya nesnel veritabanlarında barındırılabilmektedir.

Bilgi Modeli Veritabanları Bunun dışında son yıllarda sadece ürün veri yapılarını saklamaya yönelik geliştirilen veritabanları(bilgi modeli veritabanları) da mevcuttur.Bilgi modeli veri tabanlarının yapısı nesnel veritabanları ile benzerlikler göstermektedir.

Bilgi Modeli Veritabanları* Bilgi modeli veri tabanlarında çekirdeği oluşturan bir meta-meta model ile meta model tanımlayıcıları ve sorgulayıcıları(meta model tanımlayıcı ve sorgulayıcı diller) tanımlanmakta,veritabanı bu meta-meta modelden yola çıkarak daha sonra sisteme tanıtılan meta modelleri tanımakta, girilen/tanınan bu meta modeller ışığında ürün verisi oluşturtmakta ve tanıtılan sorgulama dilleri ışığında ürün verisi sorgulanmaktadır.

Inşaat Sektörü ve Bilgi Modelleri İnşaat Sektöründe de diğer sektörlerde olduğu gibi bilgi modelleme yaklaşımı kullanılmaktadır.Yıllar içerisinde inşaat sektörüne yönelik çok sayıda bilgi modeli tasarlanmıştır. Bunların arasında RATAS,EDM,BCCM,SME sayılabilir. Günümüzde sektörel standart olarak IFC bilgi modeli kullanılmaktadır.

IFC Modeli

IFC Inşaat Bilgi Modeli IFC İnşaat bilgi modeli tüm ilgili uygulamalar(tasarım yazılımları,proje yönetiminde kullanılan yazılımlar vb) tarafından tanınabilmekte ve gerektiğinde içinden seçilen öğeler(kolon,kiriş vb) üç boyutlu bina modellerine dönüştürülebilmekte ,gerektiğinde içinden seçilen öğeler(en erken başlama zamanı,en geç bitiş zamanı vb) de proje yönetim yazılımları tarafından kullanılabilmektedir.

IFC Inşaat Bilgi Modeli IFC modelinin diğer veri(ilişkisel/nesnel) ve çizim değişim standardlarına göre daha geniş bir kapsamı ve veri zenginliği vardır.Bu nedenle gelecekte, diğer üretim sektörlerinde(havacılık,otomotiv vb) popüler olan STEP standardları gibi,IFC standardının da inşaat sektöründe popüler veri ve bilgi değişim standardı olacağı düşünülmektedir.

IFC Inşaat Bilgi Modeli IFC Model Sunucusu Proje Yönetim Yazılımı Tasarım Yazılımı KKP Analiz Yazılımı Kuruma Özel Yazılımlar Ağ Sunucusu Internet