CANTIGA DE AMIGO Tema 3

Uso da presentación Para a aplicación deste material será precisa unha aula cunha pantalla, un canón conectado a un portátil e conexión a internet. Ademais do que contén a presentación, pódese ampliar a información do tema a través de hiperenlaces, unhas veces ligados a páxinas web, outras a medios sonoros ou mesmo audiovisuais e outras simplemente aos anexos da propia presentación. Para todos eses enlaces aparecerá sempre a mesma simboloxía: unha cor chamativa nunha palabra ou conxunto de palabras remite a un enlace cunha páxina web que aporta información sobre ese termo. O símbolo dunha cámara de vídeo remite a un medio audiovisual propio ou da rede. O símbolo dun altofalante remite a un arquivo sonoro, ben propio ben tirado da rede. O símbolo dun libro antigo remite a textos. Canti-gas de amigo Sofia Rama

As cantigas de amigo proce-den dunha antiga tradición de poesía feminina de amor exis-tente no Noroeste da Penín-sula Ibérica, mais tamén nou-tras latitudes (chanson de femmes en Francia, Frauen-lieder en Alemaña…) Na lírica peninsular atopáronse hai uns 50 anos as Carxas mozárabes que proceden da mesma tradición lírica. As carxas, como as cantigas de amigo, están postas en boca dunha muller namorada que se lamenta da ausencia do seu namorado, do seu amigo (habib). A cantiga de amigo e a canción feminina de amor ¡Tanto amare, tanto amare, habib, tant’ amare! Enfermeron olios nidios, e dolen tan male. Vayse meu corachón de mib. Ya Rab, ¿si me tornarád? ¡Tan mal meu doler li-l-habib! Enfermo yed, ¿cuánd sanarád? Garid vos, ay yermanelas, Com´contener é meu mali? Sin el habib non vivreyu, Ed volarei demandari Carxa 1 Carxa 2 Carxa 3

Características 1. Xénero sincrético: mestura de elementos líricos con outros narrativos e/ou dramáticos. 2. Estrutura fixa: cunha introdución que serve de localización espacial. Amiga, ¿vistes amigo d’amiga que tant’amasse, que tanta coita levasse quanta leva meu amigo? Sediam’eu na ermida de San Simion e cercaronmi as ondas, que grandes son: eu atenden’o meu amigo! eu atendend’o meu amigo! 3. Protagonista: doncela que expresa o seu estado emocional cara ao amigo. Ai, eu coitada, como vivo en gran cuidado por meu amigo que ei alongado! muito me tarda o meu amigo na Guarda!

Características 4. Interlocutores: -nai, irmás, amigas -amigo -natureza personificada. 5. Espazo: natureza personificada como confidente do amor ou como símbolo dese amor. Ondas do mar de Vigo se vistes meu amigo! e, ai Deus, se verrá cedo! 6. Ambiente: rural, do- méstico, conservador. -Digades, filha, mia filha velida, porque tardastes na fontana fría. Os amores ei. Preguntarvos quer’eu, madre, Que me digades verdade, se ousará meu amigo ante vós falar comigo.

O motivo do canto da xove namorada é lamentar a ausencia do seu amigo. Retratan a psicoloxía da muller nova, namorada, nos seus diversos estados de ánimo. A paisaxe cobra protagonismo, non é un simple escenario, pois recréase unha ambientación naturalista. Temática

Albas ou alboradas: composicións que describen a desaparición dos namorados á alba. Romaría: composicións localizadas ou relacionadas cunha capela ou romaría. Levad´amigo que dormides as manhanas frias; Todalas aves do mundo d´amor diziam. Leda mi and´eu Fui eu, madr', en romaria a Faro con meu amigo e venho d' el namorada por quanto falou comigo. ca mi xurou que morria por mi; tal ben mi quería! Tipos

Bailadas: composicións que invitan ao baile e á ledicia de vivir. Mariñas ou barcarolas: composicións que se desenvolven ao pé do mar ou nas que o mar é o interlocutor. Tipos Ai ondas que eu vin veer, se me saberedes dizer por que tarda meu amigo sen mi! Bailemos nós ja todas tres, ai amigas, so aquestas avelaneiras frolidas, e quen for velida como nós, velidas, se amigo amar, so aquestas avelaneiras frolidas verrá bailar.

Ai eu coitada! Como vivo en gran cuidado por meu amigo que ei alongado! Muito me tarda o meu amigo na Guarda Ai eu coitada! Como vivo en gran desejo por meu amigo que tarda e non vejo! Muito me tarda o meu amigo na Guarda. Sancho I, O vello (s. XII) Recursos formais Refrán

Ondas do mar de Vigo se vistes meu amigo! e ai Deus se virá cedo! Ondas do mar levado se vistes meu amado e ai Deus se virá cedo! Se vistes meu amigo o por que eu sospiro! e ai Deus se virá cedo! Se vistes meu amado por quen ei gran coidado! e ai Deus se virá cedo! Recursos formais Leixaprén Martín Códax

Eno sagrado, en Vigo, bailava corpo velido: amor ei! En Vigo, eno sagrado, bailava corpo delgado: amor ei! Bailava corpo velido, que nunca ouver’amigo: amor ei! Bailava corpo delgado, que nunca ouver’amado: amor ei! Que nunca ouver’amigo, ergas no sagrad’,en Vigo: amor ei! Que nunca ouver’amado, ergu’en Vigo, no sagrado: amor ei! Recursos formais Paralelismo 1 Paralelismo 2 Paralelismo 3 Martín Códax

Bailemos nós ja todas tres, ai amigas, so aquestas avelaneiras frolidas, e quen for velida como nós, velidas, se amigo amar, so aquestas avelaneiras frolidas verrá bailar. Bailemos nós ja todas tres, ai irmanas, so aqueste ramo d' estas avelanas, e quen for louçana como nós, louçanas, se amigo amar, so aqueste ramo d'estas avelanas verrá bailar. Por Deus, ai amigas, mentr' al non fazemos so aqueste ramo frolido bailemos, e quen ben parecer como nós parecemos, se amigo amar, so aqueste ramo, sol que nós bailemos, verrá bailar. Recursos formais Tallo con tres cobras Airas Nunes

Fostes, filha, eno bailar e rompestes í o brial. Pois o namorado í ven esta fonte seguídea ben, pois o namorado í ven. Fostes, filha, eno loir e rompestes í o vestir. Poilo cervo í ven esta fonte seguídea ben, poilo cervo í ven. E rompestes í o brial que fezestes ao meu pesar. Poilo cervo í ven esta fonte seguídea ben, poilo cervo í ven. E rompestes í o vestir que fezestes a pesar de min. Poilo cervo í ven esta fonte seguídea ben, poilo cervo í ven. Recursos formais Cobras de 2 palabras Pero Meogo

Sedíam’eu na ermida de San Simión e cercáronmi as ondas que grandes son. Eu atendendo meu amigo, eu atendendo meu amigo. Estando na ermida, ant´o altar e cercáronmi as ondas grandes do mar. Eu atendendo meu amigo, eu atendendo meu amigo. E cercáronmi as ondas que grandes son, nen ei i barqueiro nen remador. Eu atendendo meu amigo, eu atendendo meu amigo. E cercáronmi as ondas do alto mar, non ei i barqueiro nen sei remar. Eu atendendo meu amigo, eu atendendo meu amigo. Non ei i barqueiro nen remador, morrerei eu, fremosa, no mar maior. Eu atendendo meu amigo, eu atendendo meu amigo. Nen ei i barqueiro nen sei remar e morrerei eu, fremosa, no alto mar. Eu atendendo meu amigo, eu atendendo meu amigo. Recursos formais Palabra-rima, Dobre, Mordobre e Rimas derivadas Mendiño

Por mui fremosa que sanhuda estou a meu amigo que me demandou que o foss’eu veer a la font’, u os cervos van bever. Non faç’eu torto de mi lh’assanhar, por s’atrever el de me demandar que o foss’eu veer a la font’, u os cervos van bever. Afeito me ten ja por sandía, que el non ven, mas envía que o foss’eu veer a la font´, u os cervos van bever. Recursos formais Rima femia (grave) Rimas machos (agudas) Pero Meogo

Vaiamos irmana, vaiamos dormir, nas ribas do lago, u eu andar vi a las aves meu amigo.   Vaiamos irmana, vaiamos folgar nas ribas do lago, u eu vi andar a las aves meu amigo.   Enas ribas do lago, u eu andar vi, seu arco na mãao as aves ferir, a las aves meu amigo.   Enas ribas do lago, u eu vi andar, seu arco na mãao a las aves tirar, a las aves meu amigo.   Seu arco na mãao as aves ferir, e las que cantavan leixa-las guarir, a las aves meu amigo.   Seu arco na mãao a las aves tirar, e las que cantavan non as quer matar, a las aves meu amigo. Recursos formais BB BB AA AA (AA,BB,AA, BB,AA,BB) Cobras Alternas AA BB Fernando Esquío

Autores Escola compostelá Bernal de Bonaval Airas Nunes Xohan Airas Cortes de Afonso X e Afonso III Pero da Ponte Pero Amigo de Sevilla Paio Gomez Charinho Corte de Don Dinís. Don Dinís Especialistas da cantiga de amigo. Martín Códax Mendiño Xoan Zorro Pero Meogo

Cantigas (texto e anotación musical) de Martin Codax (Pergamiño Vindel)

textos actuais... Neotrobadorismo (I) Os espárragos son diuréticos E ti es o amor da miña vida E ti es o amor da miña vida Neotrobadorismo (II) (Cantiga de amigo, escarnio e maldicir) Antes eras un colega pero agora me cago en tu puta madre me cago en tu puta madre Contesperandorabando de amigo (Fragmento) Sentada estou na illa de San Simón, meu amigo, ai, (que volvas do Gran Sol  e pola ponte de Rande (van e veñen sen parar moitos coches, meu amigo, (que non veñen do Gran Sol. Mentiches meu amigo, (mentiches meu amor mentira meu amigo, (ti non fuches ó Gran sol contrabando de tabaco e de drogas (de drogar amor de batea o que ti (me queres dar Neotrobadorismo (IV) Ondas do mar de Vigo se vistes meu amigo: que marchei. Colectivo Ronseltz, Unicornio de cenorias que cabalgas os sábados (1994). Antón Reixa, viva galicia beibe (1994)

Actividades... Continúa a cantiga... Inventa unha cantiga cunha temática actual, partindo do seguinte verso inicial: Antes eras un colega... Busca información sobre o Neotrobadorismo. Comenta os seguintes textos actuais en relación coas cantigas de amigo medievais. Ondas do mar de Vigo, Se vistes meu amigo. E, ai Deus, se verra cedo! Ondas do mar levado, Se vistes meu amado. E, ai Deus, se verra cedo!

FONTES A cantiga de amigo, as carxas, Sancho I, Martín Códax, Airas Nunes, Mendiño, Pero Meogo, Bernal de Bonaval, Pero da Ponte, Paio Gomez Chariño, Don Dinís de Portugal, na galipedia: http://gl.wikipedia.org A cantiga de amigo no blogue Aula de literatura portuguesa: http://auladeliteraturaportuguesa.blogspot.com/2007/05/cantigas-de-amigo.html A cantiga de amigo nunha presentación de Román Landín aloxada no slideshare: http://www.slideshare.net/landin/literatura-galegoportuguesa-medieval-1178452 As chansons de femmes e as frauenlieder nunha reseña bibliográfica en pdf: http://parnaseo.uv.es/Tirant/Butlleti.11/Ressenya.6_Merida_Riquer.pdf Vídeos de catro cancións de muller, a interpretación de Ai eu coitada, en youtube: http://www.youtube.com Textos das cantigas na páxina web portuguesa Projecto vertical (a maior base de dados sobre literatura portuguesa): http://alfarrabio.di.uminho.pt/vercial/trovador.htm Versións musicadas de Ondas do mar de vigo, Bailemos nós ja todas tres, na páxina de Son de poetas: http://sondepoetas.blogspot.com/ Tradución inglesa de Eno sagrado, en Vigo de Martin Codax: http://www.earlywomenmasters.net/cds/circle/index.html Comentario de Sediam’eu na ermida de San Simion de Meendinho, no blogue de “galnarciso”: http://www.blogoteca.com/galnarciso/index.php?cod=54761 Información sobre recursos formais: http://blogdogrupo43a.blogspot.com/2010/02/literatura-mediavaldobre-e-mordobre.html Actividade de creación sobre os poetas do Mar de Vigo: http://www.arcanaverba.org/cedofeita/cantiga.htm

IMAXES http://passacaille. blogspot.com/2010/03/ ave-eva-chansons-de-femmes-xiie-et.html http://es.wikipedia.org/ wiki/Mart%C3% ADn_Codax http://auladeliteraturaportuguesa.blogspot.com/2007/05/cantigas-de-amigo.html http://alfarrabio.di.uminho.pt/vercial/trovador.htm http://www.hs-augsburg.de/ ~harsch/lusitana/ Cronologia/seculo14/ Mendinho/ men_intr.html http://musicamedieval yrenacentista. blogspot.com/ 2009/05/cantigas-de-amigo-ensemble-alcatraz.html http://www.earlywomenmasters.net/cds/circle/index.html http://2.bp.blogspot. com/_ a90ElBrGx5Y/ SZBSdumxWII/ AAAAAAAAAb0/ GX76GzFahkQ/ s400/II-+ http://www.ency.tcv.pl/gl/wiki/ Trovador.html http://www.donlibro.net/detalles.aspx?id=9788483021224&libro=ASI%20VIVIU%20PAIO% http://www.arcanaverba.org/cedofeita/cantiga.htm

BIBLIOGRAFÍA Historia da Literatura Galega, VVAA, ed. AS-PG / A Nosa Terra. Vigo, 1996 Lingua e Literatura 1 - Bacharelato, VVAA, ed. Xerais. Vigo, 2005 Lingua Galega e Literatura. Bacharelato, VVAA, ed. Anaya. Madrid, 2001 Lingua e Literatura 1 - Bacharelato, VVAA, ed. Obradoiro Santillana. Santiago de Compostela, 2008. Lingua e Literatura 1 – Bacharelato, VVAA, Consorcio editorial Galego. Vigo, 2008. Literatura Galega. Antoloxía. Bacharelato. VVAA, ed. Xerais. Vigo, 2000. Lingua Galega e Literatura. Bacharelato. A Literatura, VVAA, ed. Galaxia. Vigo, 2001. Lecturas de nós. Introdución á Literatura Galega. Ramón Gutiérrez Izquierdo, ed. Xerais. Vigo, 2000. Literatura Galega. Aportacións a una Historia crítica. Anxo Tarrío Varela, ed. Xerais. Vigo, 1994. Literatura Galega Medieval (Manual e antoloxía), Xosé Ramón Pena, ed. Sotelo Blanco. Santiago de Compostela, 1993. A poesía lírica galego-portuguesa, G. Tavani, ed. Galaxia. Vigo, 1986.