Асветніца і мецэнатка (да 150-годдзя з дня нараджэння Магдалены Радзівіл) з фондаў Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Я. Коласа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Марыя Магдалена РАДЗІВІ́Л (1861–1945) – знакамітая мецэнатка беларускага адраджэння пачатку ХХ ст. Яна марыла, каб беларускае насельніцтва карысталася роднаю моваю, упарта падтрымлівала беларускія нацыянальныя ініцыятывы Магдалена Радзівіл у маладыя гады

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Магдалена нарадзілася 8 ліпеня 1861 г. у Варшаве ў сям’і графа Яна Казіміра Завішы і Марыі Кванецкай Бацька Магдалены быў сапраўдным патрыётам сваёй радзімы. Ён прывіваў дачцэ любоў да Беларусі. Пазней гэта аформілася ва ўсведамленне ёй сваёй нацыянальнай прыналежнасці Бацька Магдалены Ян Завіша

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Раннія гады арыстакраткі прайшлі ў родавых маёнтках Жорнаўка і Кухцічы Ігуменскага павета (Уздзенскі раён Мінскай вобл.) Маёнтак Кухцічы. Малюнак Напалеона Орды Флігель у Кухцічах (наш час)

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі У 1881 г. Магдалена ўзяла шлюб з казачна багатым графам Людвікам Красінскім (1833–1895), які быў ужо ў даволі сталым узросце. Другім мужам Магдалены ў 1906 г. стаў князь Вацлаў Мікалай Радзівіл, на 19 гадоў маладзейшы за яе. Іх шлюб выклікаў актыўнае незадавальненне ў польскіх арыстакратычных колах Вацлаў Мікалай Радзівіл

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Магдалена Радзівіл шмат ахвяравала на царкву і ахову здароўя. Яе намаганнямі былі адчынены шпіталі, беларускія школы ў Кухцічах, Уздзе, Каменцы; пабудавана галіна Лібава-Роменскай чыгункі Станцыя Завішын Другім бокам яе дабрачыннай дзейнасці стала фундацыя беларускага друку

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Магдалена далучылася да дзейнасці ў Санкт-Пецярбургу першай афіцыйнай беларускай выдавецкай суполкі “Загляне сонца і ў наша ваконца” (1906–1914) Княгіня аказвала суполцы значную фінансавую дапамогу

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Пецярбургскія выданні суполкі “Загляне сонца і ў наша ваконца”

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Bełaruśki lemantar abo Piérszaja nawŭka czytańnia. – Pieciarburh, 1906. – 23 s.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Цётка. Першае чытанне для дзетак баларусаў. – Пецярбург,1906. – 30 с.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Bahusewič, F. (Maciej Buračzok). Dudka Bełaruskaja. – Pieciarburh, 1914. – 63 s.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Marcinkiewicz, W. Hapon : apowieść bełaruskaja. – Pieciarburh, 1907. – 32 s. – (Bełaruskije pieśniary ; t. 3).

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Купала, Я. Жалейка. – Пецярбург,1908. – 152 с.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Dunin-Marcinkiewicz, W. Wieczarnicy. – Pieciarburh, 1909. – 32 s. – (Bełaruskije pieśniary ; t. 5).

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Колас, Я. Другое чытанне для дзяцей беларусаў. – Пецярбург, 1909. – 110 с.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Marcinkiewicz, W. Ščeroŭskije dažynki. Kupałła. – Pieciarburh, 1910. – 46 s. – (Bełaruskije pieśniary ; t. 6, 7).

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Maładaja Bełaruś = Маладая Беларусь. – Пецярбург, 1912-1913.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Maładaja Bełaruś = Маладая Беларусь. – Пецярбург, 1912-1913.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Галубок. Апаведаньня. – Пецярбург, 1913. – 234 с.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Купала, Я. Шляхам жыцьця. – Пецярбург, 1913. – 264 с.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Bahušewič, F. (Maciej Buračok). Dudka Bełaruskaja. – Pieciarburh, 1907. – 66 s. – (Bełaruskije pieśniary ; t. 1).

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Значныя сродкі Магдалена Радзівіл ахвяравала Беларускаму выдавецкаму таварыству ў Вільні. За яе грошы былі надрукаваны першыя кнігі класікаў беларускай літаратуры. “Лебедзь” – герб шляхецкага роду Завішаў – стаў эмблемай гэтых выданняў і данінай ўдзячнасці княгіні за яе дапамогу

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Віленскія выданні

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Багдановіч, М. Вянок : кніжка выбраных вершоў. – Вільня, 1913. – 117 с.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Буйло, К. Курганная кветка. – Вільня, 1914. – 88 с.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Гарэцкі, М. Рунь. – Вільня, 1914. – 135 с.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Гушча, Т. Родныя з’явы. – Вільня, 1914. – 239 с.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Ядвігін Ш. Васількі. – Вільня, 1914. – 119 с.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Boh z nami : bełaruśki madliteunik. – Wilna, 1915. – 264 s.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Магдалена Радзівіл спансіравала першую беларускую газету “Наша ніва” і каталіцкую газету “Biełarus”

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Менавіта ў газеце “Biełarus” з’явіўся некралог з нагоды смерці князя Мікалая Радзівіла, які загінуў на вайне 17 лістапада 1914 года Biełarus : tydniowaja katalickaja hazeta. – Wilnia. – 1914. – № 52 (дадатак).

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Biełarus : tydniowaja katalickaja hazeta. – Wilnia. – 1914. – № 52 (дадатак).

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Успаміны

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Рукапіс успамінаў Аляксандра Уласава “Менск-Беларускі 1912–1914 гг.”

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Аляксандар Уласаў “ Мікалай Радзівіл, муж вядомай многім беларусам Магдалены Радзівіл (яна у часе вайны ўтрымлівала ў Менску на свой кошт беларускія ахронкі для дзяцей), цікава, што гэтая фамілія лічыла сябе беларусамі і мела вялікі антаганізм з пальшчызнай...”. Аляксандар Уласаў

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Уласаў А. Дні жыцця // Шляхам гадоў : гісторыка-літаратурны зборнік. – Мінск, 1990. – С. 145-175

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Ластоўскі, В. Мае ўспаміны аб М.Багдановічы // Крывіч. – 1926. – № 11. – С. 62–66.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Stankievič, A. Bełaruski chryścijanski ruch : historyčny narys. – Vilna, 1989. – 272 s.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Pawlikowski, M. Dzieciństwo I młodość Tadeusza Irteńskiego. – London, 1959. – 551 s.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі “Магдалена Красінская не вызначалася прыгажосцю. Мела доўгі нос і была, як кажуць, паўвекавухай… Казалі, што пашлюбілася з Радзівілам не з кахання, а назло нейкай варшаўскай паўарыстакратцы, якая яго захапала для сваёй дачкі. Гэтыя варшаўскія інтрыгі неўзабаве асабліва адбіліся на лёсах “польскай” кар’еры Мікалая Радзівіла… Магдалена так узяла да сэрца афронт, выказаны мужу, што з зацятай полькі стала зацятай беларускай…” Міхал Паўлікоўскі Міхал Паўлікоўскі

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Піхура, Г. Княгіня Магдалена Радзівіл // Божым шляхам. – 1965. – № 2 (89). – С. 9–10.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі “Магдалена Радзівіл была сярэдняга ўзросту. Яе фігура была поўная павагі і нават маестату. Нават у старасьці захавала вялікую прыгажосьць, з клясічным прафілям, шэрымі вачамі і белымі валасамі. Яна любіла падарожнічаць і чытаць, але найлепш ей падабалася вязаньне каронак, у чым выказвала нямала мастацкага таленту”. Гай Піхура Гай Пікарда (Піхура)

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Мядзёлка, П. Сцежкамі жыцця : успаміны. – Мінск, 1974. – 242 с.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі “Праз колькі хвілін я стаяла перад невялічкай сухенькай бабулькай. Праз чорную маркізетавую блузку без якога б ні было станіка, прасвечваў касцісты гарсэт. Нядбайна зачасаныя валасы шэрымі ад сівізны касмыкамі рассыпаліся ў розныя бакі. Доўгі з гарбінкай нос і вочы… Шэра-вадзяністыя вочы дапытліва ўпіліся ў мяне”. Паўліна Мядзёлка Паўліна Мядзёлка

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Буйло, И. По пройденным дорогам // Голас Радзімы. – 1997. – № 15-18

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі “Мы увидели седую, худенькую, маленькую старушку, скромно одетую, держащую на коленях собачку”. Инна Буйло Іна (Міхаліна) Буйло

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Царик, Г. Воспоминания члена Белорусского кружка в Вильне // Неман. – 1998. – № 11/12. – С. 221–232.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Пра жыццё і дзейнасць

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Хурсік, В. Белы лебедзь у промнях славы : Магдалена Радзівіл. – Мінск, 2001. – 112 с.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Надсан, А. Княгіня Магдалена Радзівіл і справа адраджэння Уніі ў Беларусі. – Мінск, 2006. – 109 с.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Багадзяж, М. Я – беларуска... // Беларуская мінуўшчына. – 1996. – № 1. – С. 37-39

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Надсан, А. Таямніца брыльянтавага калье Магдалены Радзівіл : гісторыя нязьдзейсненай мары // Наша ніва. – 2000. – № 49. – 4 снеж. – С. 6-7

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Пялінак, В. Калье Магдалены Радзівіл // Наша ніва. – 2001. – № 11. – 12 сакавіка. – С. 8-9

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Смалянчук, А. “Мы Вас не забудзем ніколі...” : нататкі з экспедыцыі ў былы маёнтак Кухцічы Марыі Магдалены // Дзеяслоў. – 2008. – № 3 (34). – С. 278-285

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі Мальдис, А. Тайна портрета княгини – “холопоманки” : к 150- летию со дня рождения Магдалены Радзивилл // Советская Белоруссия. Приложение “Субботний собеседник”. – 2011. – 16 апреля. – С. 24-25.

Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі “У гісторыі Беларусі не было і наўрад ці будзе другі чалавек, які б паклаў на алтар асветніцтва столькі ўласных сродкаў, колькі ахвяравала іх Магдалена Радзівіл. Пералічыць іх немагчыма: любая лічба будзе недакаладнай... Імя яе павінна быць упісана залатымі літарамі ў гісторыю нашай краіны”. Віктар Хурсік. “Белы лебядзь у промнях славы”