Εις Σάμον Ποίημα του Ανδρέα Κάλβου α’ Όσοι το χάλκεον χέρι βαρύ του φόβου αισθάνονται, ζυγόν δουλείας ας έχωσι. Θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία. β’ Αυτή (και ο μύθος κρύπτει νουν αληθείας*) επτέρωσε τον Ίκαρον· και αν έπεσεν ο πτερωθείς κ' επνίγη θαλασσωμένος· γ’ Αφ' υψηλά όμως έπεσε, και απέθανεν ελεύθερος. Αν γένης σφάγιον άτιμον ενός τυράννου, νόμιζε φρικτόν τον τάφον.

Μελοποιημένο ποίημα «Εις Σάμον»          Στις τρεις πρώτες στροφές από την ωδή «Εις Σάμον», που εντάσσεται στα Λυρικά, συλλογή δέκα πατριωτικών ωδών, την οποία ο Ανδρέας Κάλβος εξέδωσε στο Παρίσι το 1826, κυριαρχεί πνεύμα ελευθεροφροσύνης και διακρίνονται τα συστατικά γνωρίσματα της καλβικής ποίησης (ηρωική θεματολογία, υψηλός τόνος και ήθος, παραβολική χρήση του αρχαίου ελληνικού μύθου).

Οι βασικές λέξεις-κλειδιά του ποιήματος α‘ Όσοι το χάλκεον χέρι βαρύ του φόβου αισθάνονται, ζυγόν δουλείας ας έχωσι. Θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία. β‘ Αυτή (και ο μύθος κρύπτει νουν αληθείας*) επτέρωσε τον Ίκαρον· και αν έπεσεν ο πτερωθείς κ' επνίγη θαλασσωμένος· γ‘ Αφ' υψηλά όμως έπεσε, και απέθανεν ελεύθερος. Αν γένης σφάγιον άτιμον ενός τυράννου, νόμιζε φρικτόν τον τάφον.

οι βασικές ιδέες του ποιήματος "Θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία". Προϋπόθεση της ελευθερίας είναι η ευψυχία, η γενναιότητα και η ανδρεία. Η δειλία είναι η αιτία της δουλείας και της σκλαβιάς. Η ζωή κάτω από το ζυγό της τυραννίας δεν έχει νόημα και αξία. Η ελευθερία δε χαρίζεται, αλλά είναι έπαθλο που το κερδίζει ο άνθρωπος με τον αγώνα του. Ο θάνατος που προέρχεται από την τυραννία είναι φρικτός και ατιμωτικός. Στους δειλούς αξίζει η τυραννία και η σκλαβιά.

Σχολιασμός των στίχων 4-5 & 13-15 Σύμφωνα με τους στίχους 4 - 5, βασική προϋπόθεση της ελευθερίας θεωρείται η αρετή και η τόλμη. Το αγαθό της ελευθερίας είναι αναμφισβήτητα το πολυτιμότερο και το σημαντικότερο στη ζωή του ανθρώπου. Γι' αυτό και ο άνθρωπος οφείλει να το διεκδικεί με οποιονδήποτε τρόπο. Για την κατάκτηση της πολυπόθητης ελευθερίας χρειάζεται, απαιτείται σκληρός και αδιάκοπος αγώνας. Χρειάζεται μεγάλη γενναιότητα, θάρρος, ανδρεία και ψυχική δύναμη. Η ελευθερία δεν είναι κάτι που χαρίζεται, αλλά είναι ένα έπαθλο που το κερδίζει ο άνθρωπος με σκληρό αγώνα και αυτοθυσία. Μπροστά στο σπουδαίο αγαθό της ελευθερίας όλα τα άλλα πρέπει να παραμερίζονται. Γιατί χωρίς "αρετήν και τόλμην" δεν μπορεί να πετύχει τίποτα ο άνθρωπος στη ζωή του, πόσο μάλλον το υπέρτατο αγαθό της ελευθερίας. Στους στίχους 13-15 ο ποιητής δηλώνει ότι, όταν ο άνθρωπος γίνεται θύμα της τυραννίας και δεν αντιδρά στην υποδούλωσή του, τότε η ζωή του είναι άχρηστη και δεν αξίζει τίποτε. Χάνει την αξιοπρέπεια και τον αυτοσεβασμό του και υποδουλώνεται σωματικά και ψυχικά. Καταντά ένα άβουλο πλάσμα στα χέρια των τυράννων, το οποίο δεν έχει την ψυχική δύναμη και τη θέληση να αγωνιστεί για να απαλλαγεί από τα δεσμά του. Κατά συνέπεια, και ο θάνατος αυτού του ανθρώπου είναι το ίδιο φρικτός και ταπεινωτικός, όπως και η ζωή του.

Ο μύθος που αναφέρεται το ποίημα, η σημασία της φράσης και ο μύθος που κρύπτει «νουν αληθείας» Η φράση αυτή θέλει να πει ότι και ο μύθος πολλές φορές κρύβει μέσα του κάποια στοιχεία της αλήθειας. Οι άνθρωποι μπορούν να βρουν την αλήθεια μέσα στο μύθο, καθώς δεν είναι μια δημιουργία αυθαίρετη και τυχαία. Ο μύθος έχει σκοπό να διδάξει, να παραδειγματίσει και να συμβουλεύσει. Εκτός δηλαδή από τον ψυχαγωγικό του χαρακτήρα, ο μύθος έχει και έναν ηθικοδιδακτικό ρόλο. Γι' αυτό λοιπόν δεν μπορεί να είναι εντελώς αποκομμένος από την αλήθεια, αλλά πάντοτε περιέχει κάποια στοιχεία αληθινά, παρμένα από την πραγματική ζωή.

Ανδρέας Κάλβος-Ιωαννιδης

Ζεκολλάρη Κατερίνα Κιλινκαρίδου Νικολέτα