Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

+27

No comments posted yet

Comments

Slide 1

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

Slide 2

ΠΡΙΝ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ Οι πρόγονοι των σημερινών βιβλίων ήταν πήλινες πλάκες πάνω στις οποίες έγραφαν χρησιμοποιώντας ένα είδος γραφίδας. Οι πλάκες αυτές χρησιμοποιήθηκαν από τους Σουμέριους, τους Βαβυλώνιους και άλλους λαούς της Μεσοποταμίας. Οι περισσότερες από αυτές περιείχαν εμπορικές συναλλαγές, δικαστικές αποφάσεις, ευρετήρια και αναφορές σε εκατοντάδες ονόματα ανθρώπων και θεοτήτων. Οι Έλληνες, αυτά τα κομμάτια πηλού τα ονόμαζαν όστρακα. Τα παιδιά στο σχολείο είχαν ξύλινες πινακίδες αλειμμένες με κερί. Πάνω σ΄αυτές χάραζαν το μάθημά τους με τη μυτερή άκρη ενός ξύλου, που λεγόταν στύλος.

Slide 3

Ο περίφημος δίσκος της Φαιστού, ο οποίος χρονολογείται από το 1.700 π.Χ., πήλινες πινακίδες, στις οποίες είναι αποτυπωμένη η Γραμμική Α΄, πινακίδες που βρέθηκαν στις Μυκήνες, την Κρήτη και την Πύλο, μαρτυρούν τη μακρόχρονη χρήση τους. Καθώς όμως οι πλάκες αυτές δεν ήταν και το βολικότερο μέσο καταγραφής πληροφοριών, παρά τη μεγάλη ανθεκτικότητά τους στο πέρασμα του χρόνου και τις φυσικές καταστροφές, η επόμενη εξέλιξη στην ιστορία της γραφής ήταν οι πάπυροι. Χαρακτηριστικό δείγμα πλάκας που βρέθηκε στη Βαβυλώνα.

Slide 4

ΠΑΠΥΡΟΣ Ο πάπυρος είναι ένα υλικό που μοιάζει με χαρτί και προέρχεται από το φυτό «πάπυρο» που μεγαλώνει στις όχθες του Νείλου. Χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα από τους αρχαίους Αιγυπτίους, τους Έλληνες, και τους Ρωμαίους. Για την κατασκευή του υλικού γραφής, έκοβαν τους βλαστούς των φυτών κατά μήκος σε λεπτές ταινίες μ’ένα κοφτερό εργαλείο, που έμοιαζε με βελόνα. Στη συνέχεια τις άπλωναν πάνω σε σανίδες, τη μία δίπλα στην άλλη, βάζοντας μια σειρά κάθετα και μία οριζόντια.

Slide 5

Έπειτα τις έβρεχαν με νερό για να διαλυθεί η κολλώδης ουσία του φυτού και να συγκολληθούν μεταξύ τους. Τέλος τις πίεζαν για να βγει το νερό και τις τοποθετούσαν σε μέρη ηλιόλουστα, όπου ξεραινόντουσαν. Αν υπήρχε κάποια ανωμαλία πάνω του, το λείαιναν με τη βοή- θεια ελεφαντόδοντος ή ενός λείου κοχυλιού. Οι γραφείς έγραφαν στον πάπυρο με μελάνι και καλάμια.

Slide 6

Τα βιβλία από πάπυρο ήταν φτιαγμένα σε μορφή ρολού, το μήκος του οποίου έφτανε και τα σαράντα μέτρα. Τα γραπτά διάσημων συγγραφέων της αρχαιότητας γράφτηκαν σε ρολούς από πάπυρο και η δημιουργία αυτή ήταν ακριβή και ο αριθμός αντιτύπων κάθε έργου πολύ περιορισμένος. Ο πάπυρος, σαν υλικό, ήταν εύκολο να παραχθεί γιατί ήταν φτηνός και αποτελούσε μια εξαιρετική επιφάνεια γραφής, όμως είχε σημαντικά προβλήματα αντοχής στο χρόνο και την υγρασία. Συγκεκριμένα, σε υγρά κλίματα, η αντοχή του δεν ξεπερνούσε τα εκατό χρόνια και συχνά ήταν μικρότερη. Αυτό, σε συνδυασμό με την αδυναμία παραγωγής πολλών αντιτύπων.

Slide 7

ΠΕΡΓΑΜΗΝΗ

Slide 8

Η περγαμηνή, ως υλικό γραφής, αντικατέστησε τον πάπυρο, παρά το γεγονός ότι ήταν ακριβότερη απ’αυτόν. Η ονομασία «περγαμηνή» εμφανίζεται για πρώτη φορά γύρω στον 4ο αι. π.Χ.. Νωρίτερα, ήταν γνωστή ως διφθέρα από τους Έλληνες και μεμβράνη από τους Ρωμαίους. Η περγαμηνή χρησιμοποιήθηκε κυρίως από τους Εβραίους και τους Πέρσες. Ήταν φτιαγμένη από επεξεργασμένα δέρματα ζώων και είχε εξαιρετική αντοχή στο χρόνο.

Slide 9

Η επεξεργασία γινόταν ως εξής: Αποξήραιναν τα δέρματα με την έκθεσή τους στον ήλιο. Αφού τα άφηναν για ορισμένες μέρες, τα βουτούσαν μέσα σε ασβεστόνερο, ώστε να εξαφανιστεί το λίπος και να πέσουν οι τρίχες. Παρέμεναν έτσι επί τρεις συνεχείς μέρες. Κατόπιν τα έβγαζαν, τα αποξήραιναν και τα έτριβαν με ελαφρόπετρα και γύψο, ώστε να τα λειάνουν και να εξαλείψουν τις ανωμαλίες του δέρματος. Στο τέλος άλειφαν το δέρμα με φοινικόλαδο για να μαλακώσει και το παρέδιδαν για να χρησιμοποιηθεί. Με τη διαδικασία αυτή η περγαμηνή αποκτούσε φινέτσα, ευλυγισία, μείωση του βάρους, ενώ παράλληλα μειωνόταν και ο όγκος της λόγω τριβής.

Slide 10

Η παραπάνω μέθοδος τελειοποιήθηκε στην Πέργαμο της Μικράς Ασίας το 2ο αι. π.Χ.. Έτσι το φύλλο της περγαμηνής μπορούσε να τυλιχθεί και να διπλωθεί με οποιονδήποτε τρόπο, να κοπεί σε οποιεσδήποτε διαστάσεις, να γραφεί και από τις δύο πλευρές και ακόμα, όταν το έπλεναν, ήταν δυνατό να χρησιμοποιηθεί και πάλι. Στην αρχή χρησιμοποιήθηκε με τη μορφή κυλίνδρου, αλλά πολύ αργότερα έκοψαν σε φύλλα, που ενωμένα σε τετράδια αποτέλεσαν το βιβλίο, το οποίο παρουσίαζε ευκολία στο άνοιγμα, κλείσιμο και στο ξεφύλλισμα.

Slide 11

Η περγαμηνή γνωρίζει πλατιά διάδοση και γρήγορα καθιερώνεται ως το κατ’εξοχήν υλικό γραφής. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι και επί των χρόνων του Γκαίτε η περγαμηνή είχε ευρύτατη διάδοση, τέτοια ώστε ο μεγάλος αυτός συγγραφέας, διακρίνοντάς την από τα υπόλοιπα γραφικά υλικά, της αφιέρωσε τους επόμενους στίχους: «…με μία περγαμηνή, γραμμένη, σφραγισμένη, είναι φάντασμα που όλοι το τρομάζουν, στην πένα κι όλα ο λόγος λες πεθαίνει και το κερί και το πετσί εξουσιάζουν»

Slide 12

Το ειλητάριο ή ειλητό Το ειλητάριο ήταν γνωστό από τους αρχαίους Έλληνες και Ρωμαίους, οι οποίοι το κατασκεύαζαν από πάπυρο και το ονόμαζαν κύλινδρο. Το ειλητάριο στη Βυζαντινή εποχή ήταν από ορθογώνιο κομμάτι παπύρου, περγαμηνής ή χαρτιού το οποίο τυλιγόταν γύρω από έναν άξονα σε κάθετη ή σπανιότερα σε οριζόντια διεύθυνση . Ο αναγνώστης όταν διάβαζε το κείμενο ξετύλιγε λίγο λίγο με το αριστερό χέρι και το ξανατύλιγε με το δεξί. Από τα ρήματα ειλείν και ανελίσσειν που δηλώνουν ακριβώς αυτή την κίνηση ο τύπος αυτός του βιβλίου ονομάστηκε ειλητάριο. ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Slide 13

Ο κώδικας Το ειλητάριο δεν ήταν πρακτικό, για αυτό το λόγο από τον 3ο αι. μ. Χ. και έπειτα οι Βυζαντινοί κατασκεύασαν ένα δεύτερο τύπο βιβλίου, τον κώδικα στον οποίο έγραφαν μεγάλα κυρίως κείμενα, όπως η Βίβλος Ο κώδικας, τύπος που επικράτησε ως σήμερα, αποτελείται από μεγάλα, κομμάτια χαρτιού ή περγαμηνής, διπλωμένα δύο φορές στα δύο, τα λεγόμενα τετράδια Στο τέλος όλα τα τετράδια δένονταν σε τόμο.

Slide 14

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ Στη μακρινή Κίνα το 105 π.Χ. ο Τσάι Λουν, της δυναστείας Χάου, ανέμιξε κουρέλια, δίχτυα ψαρέματος, φύλλα μουριάς, κάνναβη, φλοιούς δένδρων με νερό και μετά συμπίεσε το μείγμα σ΄ένα πλέγμα μπαμπού για να στεγνώσει. Το πρώτο χαρτί είναι πραγματικότητα. Το πρωτόγονο αυτό χαρτί ήταν χοντρό, αλλά εξυπηρετούσε τις ανάγκες των Κινέζων γραμματισμένων. Η παρασκευή του θεωρούνταν ιερό απαραβίαστο μυστικό που έπρεπε να κρατηθεί μυστική από τους ξένους.

Slide 15

Οκτώ αιώνες αργότερα τα μυστικά του πέρασαν στη γνώση των Αράβων από Κινέζους αιχμαλώτους χαρτοποιούς. Οι Άραβες έστησαν τις πρωτόγνωρες χαρτοποιίες τους αρχικά στη Βαγδάτη, τη Δαμασκό, τη Σαμαρκάνδη κι ύστερα διέδωσαν την παρασκευή του χαρτιού στα μέρη που κατακτούσαν (Βόρεια Αφρική, Σικελία, Ισπανία). Οι σταυροφορίες των Δυτικών στα πρώην εδάφη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και στους Αγίους Τόπους έφεραν τους Ευρωπαίους σε επαφή με τα μυστικά παρασκευής του χαρτιού.

Slide 16

ΑΠΟ ΤΟ ΧΑΡΤΙ ΣΤΗΝ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ Το χαρτί είναι μία σπουδαία ανακάλυψη – ίσως η σπουδαιότερη. Η τυπογραφία όμως είναι ο δεύτερος καθοριστικός παράγοντας διάδοσης της γνώσης. Ως πριν από πεντακόσια περίπου χρόνια κανείς δεν ήξερε πώς να τυπώσει μια σελίδα βιβλίου σε πολλά όμοια αντίτυπα. Χρειάζονταν ώρες, μήνες, ίσως και χρόνια για ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ.

Slide 17

Το χαρτί είναι μία σπουδαία ανακάλυψη – ίσως η σπουδαιότερη. Η τυπογραφία όμως είναι ο δεύτερος καθοριστικός παράγοντας διάδοσης της γνώσης. Η δουλειά αυτή γινόταν στα μοναστήρια, όπου οι μοναχοί ονομάζονταν και αντιγραφείς, ή στα αυτοκρατορικά εργαστήρια κι επειδή ήταν πολύ βαρετή ζωγράφιζαν στην αρχή ή στο τέλος της σελίδας και του κεφαλαίου.

Slide 18

Απ’ έξω ντύνανε τα βιβλία με υπέροχα εξώφυλλα από δέρμα, βελούδο, χρυσό, ασήμι με λεπτά σκαλίσματα στα οποία έβαζαν διαμάντια, μαργαριτάρια ή φίλντισι. Έτσι τα βιβλία ήταν λίγα και πανάκριβα. Λίγοι τα είχαν κι ακόμα λιγότεροι ήξεραν να διαβάζουν. Στη μακρινή Κίνα έφτιαχναν σφραγίδες χαράζοντας σχέδια σε σανίδα.

Slide 19

Η ανακαλυψη τησ τυπογραφιασ Ώσπου στη Γερμανία το 15ο αιώνα ο Johann Gensfleisch ή αλλιώς Ιωάννης Γουτεμβέργιος από τη Μαγεντία είχε την ιδέα να χαράξει ένα ένα χωριστά όλα τα γράμματα της αλφαβήτου. Ενώνοντας τα χαραγμένα γράμματα μπορούσε να συνθέσει όλες τις λέξεις που ήθελε. Τα γράμματα αυτά αργότερα τελειοποιήθηκαν και κατασκευάστηκαν σε κράμα μολύβδου. Ο Γουτεμβέργιος επίσης εφεύρε την πρώτη τυπογραφική μηχανή, το πιεστήριο. Το πρώτο βιβλίο που τύπωσε ήταν η Βίβλος το 1456.

Slide 20

Η νέα εφεύρεση εξαπλώθηκε που γρήγορα σε όλη την Ευρώπη και στη συνέχεια στην Αμερική. Πολλά τυπογραφεία ιδρύθηκαν στις κυριότερες πόλεις των πιο προηγμένων κρατών. Μέχρι το 1500 υπήρχαν τυπογραφεία σε 200 τουλάχιστον πόλεις και είχαν τυπωθεί 30.000 συγγράμματα. Η εισαγωγή της τυπογραφίας στην Ελλάδα έγινε το 19ο αιώνα. Μέχρι τότε, τα βιβλία που κυκλοφορούσαν στην Ελλάδα τυπώνονταν στη Βενετία, στη Βιέννη ή στο Παρίσι. Το πρώτο ελληνικό βιβλίο τυπώθηκε στο Μιλάνο το 1476 και ήταν η Γραμματική του Λάσκαρη. Στην Ελλάδα το πρώτο τυπογραφείο δημιουργήθηκε το 1821 στη Χίο.

Slide 21

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ Τα τυπογραφικά στοιχεία αρχικά ήταν ξύλινα και η τοποθέτησή τους για τη σύνταξη του κειμένου γινόταν με τα χέρια. Το σύστημα αυτό χρησιμοποιούνταν μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα, ώσπου έκανε την εμφάνισή της η λινοτυπική μηχανή. Τα νεότερα χρόνια η εκτύπωση όφσετ ή με φωτοσύνθεση αντικατέστησε σε πολλά τυπογραφεία τη λινοτυπία.  Όλα γίνονται με ένα φωτογραφικό σύστημα. Γύρω στο δίσκο, που γυρίζει πολύ γρήγορα και ελέγχεται από έναν υπολογιστή, είναι τρυπημένα τα γράμματα του αλφαβήτου. Μια φωτεινή ακτίνα περνάει από το γράμμα που θέλει ο τυπογράφος και αποτυπώνει πολύ γρήγορα γράμματα και λέξεις σ ένα ευαίσθητο χαρτί.

Slide 22

ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Στα τέλη του 20ου αιώνα έκανε την εμφάνισή της μια άλλη εφεύρεση που απείλησε ουσιαστικά την ύπαρξη του βιβλίου στην παραδοσιακή του μορφή, το ηλεκτρονικό βιβλίο που προσφέρει οικονομία χώρου και ευκολία χρήσης. Είναι θέμα προσωπικού γούστου και επιλογών αν και πάντα θα υπάρχουν ρομαντικοί άνθρωποι που θα προτιμούν τη χαρά του να ξεφυλλίζουν ένα βιβλίο και να μυρίζουν το φρεσκοτυπωμένο του χαρτί από το να πατάνε ένα πλήκτρο.

Slide 23

Τελοσ παρουσιασησ Ζωή-Μαρία Μπ. Όλγα Τσ. Εβελίνα Κ. Βίκυ Χ.

Summary: Εργασία Ε3 2011-12

Tags: ιστορία ε΄

URL:
More by this User
Most Viewed