«Διάλογοι με το Μακρυγιάννη στο Διαδίκτυο: Οράματα… και θάματα» Εισηγητές: Μοσχόπουλος Αναστάσιος, κοινωνιολόγος Στοΐδης Πέτρος, φιλόλογος Υπεύθυνοι Σχολικών Βιβλιοθηκών οράματα… …θάματα

Σχολική Βιβλιοθήκη 5ου Ενιαίου Λυκείου Βέροιας Σχολική Βιβλιοθήκη 2ου Γυμνασίου Νάουσας

Σχολική Βιβλιοθήκη 5ου Ενιαίου Λυκείου Βέροιας

Σχολική Βιβλιοθήκη 2ου Γυμνασίου Νάουσας

«Διάλογοι στο διαδίκτυο»

Διδακτική διαθεματική εφαρμογή Αντικείμενα αναφοράς Αρχική σκέψη Γενικός στόχος

Σ Υ Ν Ε Ρ Γ Α Σ Τ Η Κ Α Ν Αδαλόγλου Κυριακή Σχολικός Σύμβουλος Φιλολόγων Ν. Ημαθίας Καραπάνου Κατερίνα Αντωνοπούλου Ελένη Καραπάνος Χρήστος Φιλόλογος Φιλόλογος Φιλόλογος 7ου Γυμνασίου Βέροιας 7ου Γυμνασίου Βέροιας 2ου Γυμνασίου Νάουσας Στοΐδης Πέτρος Μοσχόπουλος Τάσος Φιλόλογος Κοινωνιολόγος Υπεύθυνος Σχολικής Βιβλιοθήκης Υπεύθυνος Σχολικής Βιβλιοθήκης 2ου Γυμνασίου Νάουσας 5ου Ενιαίου Λυκείου Βέροιας

Ιωάννης Μακρυγιάννης ο πολεμιστής και συγγραφέας

Γεωγραφικά στοιχεία ΕΙΤΕ ΘΑΝΑΤΟΣ ΕΙΤΕ ΛΕΥΤΕΡΙΑ – ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ Πρόλογος και σχόλια: Ηλίας Βενέζης – Απόδοση: Μάνος Κατράκης

             Από την ακροποταμιά του Μόρνου και μέχρι το σημερινό χωριό υπήρχαν σκόρπιοι συνοικισμοί, σαν κροκάλες ποταμού και ίσως απ’ αυτό το χαρακτηριστικό, το χωριό να ονομάστηκε Κροκύλειο.Είναι επίσης γνωστό με το όνομα Παλαιοκάτουνο .            Το καλοκαίρι του 426 π.Χ. ο Δημοσθένης, στρατηγός των Αθηναίων, πριν επιτεθεί στο Αιγίτιο, κατέλαβε το Κροκύλειο-καθώς και την Ποτειδάνια και το Τείχιο-. Στην περιοχή έχουν εντοπιστεί ερείπια οχύρωσης και αρχαίων κτηρίων, καθώς και λαξευτοί τάφοι μέσα στους βράχους.     Κοντά στο Κροκύλειο, στον οικισμό Αβορίτη, γεννήθηκε το 1797 ο Μακρυγιάνννης .

ΔΕΙΓΜΑ ΓΡΑΦΗΣ

                                                                             κε τιν πεθανομεν) εισος μοτος έστιλες εσι,λεονίδα οτι μιναν οταν σκοτοθις οτι ειγε(νει) πεθάνομεν.Ίσως μου τους έστειλες εσύ, Λεωνίδα, ότι μείναν όταν σκοτώθης. ότι οι γενναίοι κε τιν βασιλιατο κε τος οδιγισα εις τις πορτες κι αλες θεσες οπουτε μας ριχτονε να και την βασιλείαν του και τους οδήγησα εις τις πόρτες,κι άλλες θέσες, όποτε μας ριχτούνε να αυτι καθαρι απογονισου κε σι κε ει σιτροφισου επερ τις πατριδοσου σκοτοθικειτε αυτοί καθαροί απογόνοι σου-κ'εσύ και οι συντρόφοι σου υπέρ της πατρίδος σας σκοτωθήκετε

τα κι ετιμαζομαστε να πεθανομεν ετεκα ο θεος στελνι κε τον αγαθον τά κι'ετοιμαζόμαστε να πεθάνωμεν έντεκα, ο Θεός στέλνει και τον αγαθόν

ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΥΦΟΣ ΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ Γράφει ο Σεφέρης στις «Δοκιμές» του. «Το χειρόγραφο κείμενο του Μακρυγιάννη πιάνει πάνω από 460 πυκνές σελίδες. Το αρχίζει στις 29 Φεβρουαρίου 1829, τριάντα δύο περίπου χρονώ, στο Άργος, όπου τον βρίσκουμε «Αρχηγό της Εκτελεστικής». Το συνεχίζει στο Ναύπλιο και μετά στην Αθήνα. Η εξουσία είχε υποψίες εναντίον του. «Είχαν μεγάλην υποψίαν από μένα» σημειώνει. Το εμπιστεύεται σ΄ ένα κουμπάρο του, που το παίρνει στην Τήνο. Στα 1844, ύστερα από τη συνομωσία για το Σύνταγμα, πηγαίνει και το παίρνει’ «σημείωνα» μας λέει «και είχα και έναν τενεκέ και τα ΄βανα μέσα και τα ΄χωνα». Ο Σεφέρης συνεχίζει: « Ο Μακρυγιάννης είναι ο πιο σημαντικός πεζογράφος της νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας, αν όχι ο πιο μεγάλος, γιατί έχουμε τον Παπαδιαμάντη». Το περιεχόμενο της γραφής του Μακρυγιάννη είναι ο ατελείωτος και τραγικός αγώνας ενός ανθρώπου, που με όλα τα ένστικτα της φυλής του ριζωμένα βαθιά μέσα στα σπλάχνα του, αναζητά την ελευθερία, το δίκαιο, την ανθρωπιά […] διαμορφώνει ένα ύφος, μια φωνή […] δεν υπάρχουν περιττές λέξεις […] οι λέξεις του λειτουργούν […]. Η γλώσσα του Μακρυγιάννη είναι φωνητική αποτύπωση της ρουμελιώτικης προφοράς. ΕΙΤΕ ΘΑΝΑΤΟΣ ΕΙΤΕ ΛΕΥΤΕΡΙΑ – ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ Πρόλογος και σχόλια: Ηλίας Βενέζης – Απόδοση: Μάνος Κατράκης

Πολυσήμαντες λέξεις 'Οχι μόνο μεγάλο αριθμό λέξεων χρησιμοποιεί ο Μακρυγιάννης, αλλά όπως ανακαλύπτουμε τώρα, διαβάζοντάς τις με τα συμφραζόμενά τους, τους δίνει και πολλές έννοιες, τις οποίες ούτε θα τις φανταζόταν κανείς. Σαν παράδειγμα ας δούμε με πόσες διαφορετικές σημασίες συνδυάζει π.χ. τη λέξη "ντουφέκι" (Συμφραστικοί Πίνακες των Λέξεων σελ. 1656 - 1657), πέρα από την απλή που της δίνουν τα Λεξικά: "φορητό πυροβόλο όπλο, μακρύκαννο" (Ι. Σταματάκος - Λεξικόν της Νέας Ελληνικής Γλώσσης). 'Εχουμε, λοιπόν, και λέμε, κατά Μακρυγιάννη: "... ήθελαν να τους πάρωμεν με ντουφέκι" - ήθελαν να τους νικήσουμε με πόλεμο. "... οι άλλοι πάνε από ντουφέκι" - οι άλλοι σκοτώθηκαν στη μάχη. "Σήκωσε ντουφέκι η Σπάρτη" - επαναστάτησε η Σπάρτη. "... το ντουφέκι δούλευε" - υπήρχε εμφύλιος πόλεμος και σκότωναν τον κόσμο. "Με το ντουφέκι σου χαλάστη ο Δράμαλης" - με το όπλο σου νικήσαμε το Δράμαλη. "Αν δε με πέθανε το ντουφέκι του Τούρκου" - αν δε με σκότωσαν οι Τούρκοι. "... μο' δωσαν ένα ντουφέκι" - με πλήγωσαν με σφαίρα. "... μό' 'δωσε το ντουφέκι του" - μου χάρισε το όπλο του. "... επέταξε το ντουφέκι" - σταμάτησε να πολεμάει. "Ντουφέκι έχω με τους Κονιάρους" - στα μαχαίρια είμαι με τους Κονιάρους. "... πέστε του ή ντουφέκι (πόλεμος) ή συνθήκες". " ... θέλει ιδή ντουφέκι Ελληνικόν" - θα αντιμετωπίσει τη γενναιότητα των Ελλήνων. "Πιάστη το ντουφέκι", "άνοιξε το ντουφέκι", "βαστούσαμεν το ντουφέκι", "γύριζα το ντουφέκι", "άρχισε το ντουφέκι", "ανάψαμε το ντουφέκι", κλπ, κλπ.

ΣΚΕΨΙΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ – ΧΕΙΡ Π. ΖΩΓΡΑΦΟΥ Ο στρατηγός Μακρυγιάννης, ο ατόφιος αυτός Ρουμελιώτης αγωνιστής του ’21, που έμαθε την αλφαβήτα για να προσθέσει ένα ακόμα όπλο στο σελάχι του, θέλοντας ν΄ αποστομώσει τους «χαμερπείς» που στρεβλώνανε την ιστορική αλήθεια «εστοχάσθη» να μιλήσει με τη γλώσσα της ζωγραφικής στους αγράμματους συμπολεμιστές του, ακριβώς όπως και οι παλιοί εκείνοι τεχνίτες που ιστορούσανε τα Ευαγγέλια και πλάι στο κείμενο ζωγραφίζανε σε μικρογραφίες τα επεισόδια της γραφής για τον αναλφάβητο αναγνώστη. Για το σκοπό αυτό κάλεσε στην αρχή έναν Ευρωπαίο ζωγράφο. Ο ξένος τεχνίτης, στάθηκε αδύνατο φαίνεται ν΄ ακολουθήσει το στρατηγό στα πετάγματα της φλογερής του φαντασίας. Έτσι όπως τα ιστορεί ο ίδιος ο στρατηγός στα «απομνημονεύματά» του «έφκειαξε δυο – τρεις δεν ήταν καλές΄ τον πλέρωσα κ΄ έφυγε». Η συνεννόηση με τον Σπαρτιάτη αγωνιστή Παναγιώτη Ζωγράφο που τον εφώναξε μετά τον κοντόφθαλμο Φράγκο, στάθηκε πλέρια. Σπύρος Βασιλείου « Ελεύθερα Γράμματα» 22 – 3 – 1946

Γ. Σεφέρης – Δοκιμές Α΄ ΕΝΑΣ ΕΛΛΗΝΑΣ – Ο ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ

Τη νύχτα της 2ας προς την 3η Σεπτεμβρίου πραγματοποιήθηκε εξέγερση, με οργανωτές το συνταγματάρχη του ιππικού Δημήτριο Καλλέργη και τον αγωνιστή του Ι82Ι Μακρυγιάννη. Στρατός και λαός συγκεντρώθηκαν στην πλατεία των Ανακτόρων -που από τότε ονομάστηκε «πλατεία Συντάγματος »- και σχηματίστηκε αμέσως από τους επαναστάτες νέα κυβέρνηση. Με πρόταση του Μακρυγιάννη, ζητήθηκε από τον 'Οθωνα να συγκαλέσει μέσα σε ένα μήνα Εθνική Συνέλευση για την εκπόνηση συντάγματος.

Μόνο να γράφεις τ’ όνομά σου και κείνο το ΄μαθες μισό μα συλλαβίζεις τα ονειρά σου στο Άργος και στον Ιλυσό. Θα σε ξανάβρω στους μπαξέδες τρεις του Σεπτέμβρη να περνάς και τσικουδιά στους καφενέδες τα παλικάρια να κερνάς. Του κόσμου το στενό γεφύρι θα το περάσουμε μαζί θα ΄ναι η καρδιά μου παραθύρι τα λόγια σου πικρό κρασί. Θα σε ξανάβρω στους μπαξέδες τρεις του Σεπτέμβρη να περνάς και τσικουδιά στους καφενέδες τα παλικάρια να κερνάς. ΘΑ ΣΕ ΞΑΝΑΒΡΩ ΣΤΟΥΣ ΜΠΑΞΕΔΕΣ

Δέκα παλικάρια τραγούδι: Γιώργος Νταλάρας «Θαλασσογραφίες» μουσική: Χρήστος Λεοντής στίχοι: Λευτέρης Παπαδόπουλος Δέκα παλικάρια στήσαμε χορό στου Καραϊσκάκη το κονάκι πέφταν τα ντουβάρια από το χορό κι από τις πενιές του Μιχαλάκη Κι όλη νύχτα λέγαμε τραγούδι για τη λεβεντιά κι όλη νύχτα κλαίγαμε γοργόνα Παναγιά Και το βράδυ βράδυ ήρθαν μετά μας Μάρκος Βαμβακάρης με Τσιτσάνη σμίξαν τα μπουζούκια και ο μπαγλαμάς με το του Μακρυγιάννη Έβαλα ένα βόλι στο καριόφιλο κι έριξα τη νύχτα να φωτίσει κι είπα να φωνάξουν το Θεόφιλο τον καημό μας για να ζωγραφίσει

ΕΙΤΕ ΘΑΝΑΤΟΣ ΕΙΤΕ ΛΕΥΤΕΡΙΑ – ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ Απόδοση: Μάνος Κατράκης

Μπάρμπα Γιάννη Μακρυγιάννη δεν μας τα ΄γραψες καλά δες ο Έλληνας τι κάνει για ν΄ ανέβει πιο ψηλά Μπάρμπα Γιάννη Μακρυγιάννη πάρε μαύρο γιαταγάνι κι έλα στη ζωή μας πίσω το στραβό να κάνεις ίσο Μπάρμπα Γιάννη Μακρυγιάννη δεν μας τα ΄γραψες σωστά το φιλότιμο δε φτάνει για να πάει κανείς μπροστά ΣΤΑΥΡΟΣ ΞΑΡΧΑΚΟΣ «ΧΡΥΣΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΕΣ» «ΜΠΑΡΜΠΑ ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ» (Ν. Γκάτσου) / Ν. Ξυλούρης